ALMAN DOĞU MİSYONUNU'NUN DİYARBAKIR'DAKİ YETİM VE SAĞLIK ÇALIŞMALARI - Şimşek, Muttalip (Fırat University, 2019)
19. Yüzyılın sonunda meydana gelen Ermeni olayları, Batı'daki pek çok misyon grupları gibi Alman Doğu Misyonu'nu da Anadolu'da faaliyet yürütmeye sevk etmiş ve Misyon kısa süre içerisinde Anadolu'da istasyon kurmayı başarmıştı. Barındırdığı Ermeni nüfusu nedeniyle Diyarbakır ve çevresi de Alman Doğu Misyonu için önemli bir yere sahipti ve burada 1898 yılından itibaren başlayan yetim ve sağlık çalışmaları Birinci Dünya Savaşı yıllarına kadar devam etmişti. Bu çalışmada evvelâ, Alman Doğu Misyonu ve onun kurucusu Johannes Lepsius hakkında bilgi verilecek, daha sonra bölgede yetim çalışmalarının hangi şartlar altında başladığı ortaya konacaktır. Ayrıca, Diyarbakır merkezinden toplananlarla birlikte, Palu ve Çüngüş gibi kazalardan getirilen yetimlerin barınması için oluşturulan Alman Yetimhanesi'nin Osmanlı makamlarınca nasıl bir takibata uğradığı izah edilecektir. Bunların yanında, bölgede Lepsius'un özel gayretiyle sağlık çalışmalarının nasıl başladığı ve "tıbbî misyon" olarak da ifade edilen bu tür çalışmaların Diyarbakır'da takip ettiği seyir hakkında bilgi verilecektir. Netice itibariyle, 1896 yılından itibaren Doğu bölgelerinin, tabir yerindeyse, misyoner istilasına uğradığı bu süreçte, Diyarbakır ve çevresindeki Alman misyonerlerinin çalışmaları, Osmanlı Arşivi ve Alman kaynakları ışığında değerlendirilecektir.

The Armenian incidents that took place at the end of the 19th century, like many mission groups in the West, led the German Eastern Mission to operate in Anatolia and the Mission soon established a station in Anatolia. Due to the Armenian population it had hosted, Diyarbakır and its environs had an important place for the German East Mission, where orphan and medical studies continued from 1898 until the First World War. In this study, firstly, information will be given about the German East Mission and its founder, Johannes Lepsius, then the conditions under which the orphan activities began in the region. Furthermore, it will be explained how the Ottoman authorities of the German Orphanage, built for the shelter of orphans brought from the excavations of Palu and Çüngüş together with those gathered from the center of Diyarbakır, are following. In addition to these, information will be given on how the health work began with the special effort of Lepsius in the region and the course of such studies, which are expressed as "medical mission", in Diyarbakır. As a result, the work of the German missionaries in Diyarbakır and its surroundings will be evaluated in the light of the Ottoman Archives and German resources in the process that the Eastern regions have been exploiting the missionary occupation since 1896.
Orphan and Medical Studias of the German East Missioin Diyarbakır