HALYAMORPHA HALYS (STÅL, 1855) (HEMİPTERA: PENTATOMİDAE) (KAHVERENGİ KOKARCA)'İN BESLENME VE ÜREME DAVRANIŞLARINA FARKLI BESİNLERİN ETKİLERİNİN BELİRLENMESİ - ŞİMŞEK, TÜMAY (Fırat Üniveristesi, 2025)
Bu çalışmada; "Halyamorpha halys (Stål, 1855) (Hemiptera: Pentatomidae) (Kahverengi kokarca)'in Beslenme ve Üreme Davranışlarına Farklı Besinlerin Etkilerinin Belirlenmesi" amaçlanmıştır. Çalışmada kullanılan bireyler, 30±1°C ve orantılı nemi % 65±10 olan 16/8 fotoperiyot koşullarının sağlandığı iklim dolabında üretilmiştir. H. halys'ın 10 adet ergin bireyi, 25 cm çap × 9 cm yükseklikte (hava sirkülasyonu sağlamak için kabın kenarları boyunca açılan dört adet 5 cm çapında havalandırma deliği olan daire şeklindeki kapta) ve 30 cm uzunluk × 23 cm genişlik × 10 cm yükseklikte olan kare şeklinde plastik kabın içerisinde üretilmiştir. Doğadan getirilen ergin bireylerden yaklaşık 1 ay sonra yumurta alınmıştır. Yumurtalar daha küçük kaplara alınıp açılmaları takip edilerek; yumurtalardan çıkan nimfler, ergin olup ölünceye kadar çoğunlukla havuç ve soya fasulyesi ile beslenilmiştir. Laboratuvar döllerinden F1, F2 ve F3 dölleri üretilmiş, F3 dölünden elde edilen aynı yumurtalarla da denemeler kurulmuştur. Aynı yumurtalarda çıkan yeni nesil nimfler sadece havuç, soya fasulyesi veya kayısı ile beslenilmiştir. Bireyler ergin olduktan sonra laboratuvar dölünden elde edilen erginler nimfleri hangi besinle beslenmişse aynı besinle beslenilmiş ve her besine ait 20 birey yumurtadan ölünceye kadar toplam 60 bireyde yumurtadan çıkış, nimf ve ergin süreleri ile preovipozisyon, ovipozisyon ve postovipozisyon süreleri belirlenmiştir. Çalışma sonucunda; farklı besinlerle beslenen H. halys' bireylerinin ergin döneme geçme ve ölüm durumu üzerine yapılan Ki-kare testi sonucunda, hesaplanan Ki-kare değeri ?2=1.600 olarak hesaplanmıştır. Soya, Havuç ve Kayısı arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır (p>0.05). ANOVA ile yapılan istatistiki değerlendirmede ise, Soya, Havuç ve Kayısı gruplarının erginliğe geçiş süreleri arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık bulunmaktadır (p<0.05). Soya ve havuç uygulamasının erginliğe geçiş süreleri kayısı uygulamasına göre anlamlı ölçüde daha kısa olduğu bulunmuştur. Ergin döneme ulaştıktan sonra, soya ile beslenen 5 adet dişinin toplam vermiş olduğu yumurta paketi sayısı 27 olmuş, paket içerisinde 28x27=756 yumurta, havuçta ise 5 adet dişinin toplam vermiş olduğu yumurta paketi sayısı 20 olmuş ve toplamda 20x27=540 yumurta olarak hesaplanmıştır. Kayısı da ise herhangi bir yumurta bırakma olmamıştır. Soya ile beslenen bireylerin bıraktıkları 756 yumurtadan 594 adedi açılmış, havuç ile beslenen yumurtalardan ise 540 yumurtadan 453'ü açılmıştır. Çiftlerin yumurtlama sayıları ile beslenme türleri arasında yapılan Ki-kare testi sonucunda, hesaplanan Ki-kare değeri ?2=18.559 olarak hesaplanmıştır. Soya, havuç ve kayısı çiftlerinin yumurtlama sayıları arasında fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p<0.05). Soya ve havuç çiftlerinin yumurtlama sayıları kayısı çiftine göre oldukça yüksek olduğu bulunmuştur. Soya, havuç ve kayısı ile beslenen türlerin 1. 2. ve 3. nimf dönemlerinde geçen süreler arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık bulunmaktadır (p<0.05). Kayısı ile beslenen türlerin 1. dönemde geçirdikleri süreler soya ve havuç ile beslenenlere göre anlamlı ölçüde daha uzun olduğu tespit edilmiştir. Soya ve kayısı ile beslenen türlerin 2. dönemde geçirdikleri süreler havuç ile beslenenlere göre anlamlı ölçüde daha uzun olduğu tespit edilmiştir. Kayısı ile beslenen türlerin 3. dönemde geçirdikleri süreler soya ve havuç ile beslenenlere göre anlamlı ölçüde daha uzun olduğu tespit edilmiştir. Ergin dişilerin besinlere göre Preovipozisyon sürelerinin belirlenmesine yönelik yapılan çalışmada, H. halys nimflerinin soya, havuç ve kayısı bitkilerinde ergin olduktan sonra erkek bireyler ile bir araya getirilmiş ve yumurta verinceye kadar olan preovipozisyon süreleri belirlenmiştir. Bu süre soya besininde beslenen dişi bireylerde, 14-23 gün arasında, havuçla beslenen bireylerde 11-20 gün arasında, kayısı bireylerinde ise ergin dişilerin hiçbirinde yumurtlama aşaması gerçekleşmeyip ölüm olduğundan bu süre hesaplanamamıştır. Ergin dişilerin besinlere göre ovipozisyon sürelerinin belirlenmesine yönelik yapılan çalışmada, H. halys nimflerinin soya, havuç ve kayısı bitkilerinde ergin olduktan sonra erkek bireyler ile bir araya getirilmiş ve ovipozisyon süreleri belirlenmiştir. Kayısı ile beslenen bireyler yumurta vermeden öldüğü için ovipozisyon süresi sadece soya ve havuç ile beslenen erginlerde hesaplanmıştır. Bu süre soya besininde beslenen dişi bireylerde, 17-26 gün arasında, havuçla beslenen bireylerde 15-32 gün arasında, kayısı bireylerinde ise ergin dişilerin hiçbirinde yumurtlama aşaması gerçekleşmeyip ölüm olduğundan bu süre hesaplanamamıştır. Ayrıca; soya ile beslenen erginlerde ergin olduktan 14, 17, 20, 22 ve 23 gün sonra, havuç ile beslendiklerinde ise ergin olduktan 11, 14, 19 ve 20. günlerde yumurta vermeye başladığı belirlenmiştir. Kayısı meyvesinde ise, H. halys dişi bireyleri ergin olduktan sonra yumurta vermemiş olup, 6, 7 ve 8. günlerde ölmeye başlamışlardır. Türlerin postovipozisyon sürelerinin hesaplanmasına yönelik çalışmada ise soya besininde beslenen dişi bireylerde, 2-9 gün arasında, havuçla beslenen bireylerde 4-13 gün arasında, kayısı bireylerinde ise ergin dişilerin hiçbirinde yumurtlama aşaması gerçekleşmeyip ölüm olduğundan bu süre hesaplanamamıştır.

The aim of this study was to determine the effects of different foods on the feeding and reproductive behaviour of Halyamorpha halys (Stål, 1855) (Hemiptera: Pentatomidae) (Brown marmorated stink bug). The individuals used in the study were reared in a climate cabinet with a photoperiod of 16/8 at 30±1°C and 65±10% relative humidity. Ten adults of H. halys were reared in a square plastic container with a diameter of 25 cm × 9 cm in height (in a circular container with four 5 cm diameter ventilation holes along the sides of the container to provide air circulation) and a length of 30 cm × 23 cm in width × 10 cm in height. Eggs were taken from the adult individuals brought from the nature after about 1 month. The eggs were transferred to smaller containers and their hatching was monitored, and the nymphs hatched from the eggs were fed mostly with carrots and soya beans until they became adults and died. F1, F2 and F3 progeny were produced from the laboratory progeny and experiments were established with the same eggs obtained from F3 progeny. The new generation of nymphs hatched from the same eggs were fed only with carrot, soya bean or apricot. After the individuals became adults, the adults obtained from the laboratory progeny were fed with the same food with which the nymphs were fed and the hatching, nymph and adult periods, preoviposition, oviposition and postoviposition periods were determined in a total of 60 individuals until 20 individuals of each food died from eggs. As a result of the Chi-square test on the adult stage and mortality of H. halys' individuals fed with different foods, the calculated Chi-square value was calculated as ?2=1.600. The difference between Soya, Carrot and Apricot was not statistically significant (p>0.05). In the statistical evaluation by ANOVA, there was a statistically significant difference between the time to maturity of Soya, Carrot and Apricot groups (p<0.05). Soya and carrot treatments were found to have significantly shorter adult stages than apricot treatment. After reaching the adult stage, the total number of egg packages given by 5 females fed with soya was 27 and 28x27=756 eggs in the package, and the total number of egg packages given by 5 females in carrot was 20 and 20x27=540 eggs in total. There was no egg laying in apricot. Soya-fed individuals laid 594 out of 756 eggs and carrot-fed individuals laid 453 out of 540 eggs. As a result of the Chi-square test performed between the number of eggs laid by the pairs and the feeding types, the calculated Chi-square value was ?2=18.559. The difference between the number of laying of soya, carrot and apricot pairs was statistically significant (p<0.05). The oviposition numbers of soya and carrot pairs were found to be significantly higher than apricot pairs. There was a statistically significant difference (p<0.05) between the 1st, 2nd and 3rd nymphal stages of the species fed with soya, carrot and apricot. The apricot-fed species spent significantly longer in the 1st nymphal stage than the soya and carrot-fed species (Figure 11). Soya and apricot-fed species spent significantly longer in the 2nd period than carrot-fed species (Figure 12). Apricot-fed species had significantly longer 3rd instar than soya and carrot-fed species (Figure 12). In the study carried out to determine the preoviposition time of adult females according to the foods, H. halys nymphs were brought together with male individuals after they became adults in soya, carrot and apricot plants and their preoviposition time until they laid eggs was determined. This period was between 14-23 days in soya-fed females, between 11-20 days in carrot-fed individuals, and in apricot individuals, this period could not be calculated because none of the adult females were oviposited and died. In the study carried out to determine the oviposition time of adult females according to food, H. halys nymphs were brought together with male individuals after they became adults in soya, carrot and apricot plants and their oviposition times were determined. Since apricot-fed individuals died without laying eggs, the oviposition time was calculated only in soya and carrot-fed adults. This period was between 17-26 days in soya-fed females, between 15-32 days in carrot-fed individuals, and in apricot individuals, this period could not be calculated because none of the adult females were oviposited and died. In addition, it was determined that soya-fed adults started laying eggs 14, 17, 20, 22 and 23 days after emergence and carrot-fed individuals started laying eggs on days 11, 14, 19 and 20 after emergence. In apricot fruit, female individuals of H. halys did not produce eggs after becoming adults and started to die on days 6, 7 and 8. In the study for the calculation of the postoviposition period of the species, this period could not be calculated because the female individuals fed on soya food were between 2-9 days, carrot-fed individuals were between 4-13 days, and in apricot individuals, none of the adult females did not lay eggs and died.
Determination of the effects of different foods on the feeding and reproductive behaviour of Halyamorpha halys (Stål, 1855)
Keywords: Biyomühendislik