Kadın Olmak Yeni Şeyler Söylemek İçin Yeterli mi? Feminist Kur’ân Hermenötiği Üzerine Eleştirel Bir İnceleme - Fidan, Ayşenur (My University, 2025)
İslamcı feminizm, Müslüman kadının hak ve özgürlüklerini dinden temin etme çabasıdır. Bu yönüyle oluşum bir yandan feminizm, diğer yandan da İslam’dan beslenmektedir. İslamcı feministler, ataerkil sisteme eleştirilerini ortaya koyarken Batılı feminizmle alternatif dini bir okuma teklif ederken de İslam’la ilişki içerisindedir. İslamcı feminizmin temel söylemi, dini kaynakların yüzyıllardır ataerkil kalemlerin elinde yorumlanıyor oluşudur. Çözüm için sundukları ilk seçenek İslam’ın özünü keşfetmektir. Çünkü onlara göre özünde İslam, ataerki karşıtıdır ve bunun ortaya çıkışı Kur’ân’ın kadın bakış açısıyla yorumlanmasına bağlıdır. Kadın eliyle yeniden bir yorum onların en temel hedefidir. Çünkü İslamcı feministler, bugüne kadar ataerkil kalemlerle yoğrulan tefsirin aslında hatalı bir hermenötik olduğu iddiasındadır. Önerileri ise kadın araştırmacıların ortaya koyacağı “özgürleştirici hermenötik”tir. Feminist Kur’ân yorumuna İslamcı feminizm temalı pek çok çalışmada yer verilmiş fakat bu çalışmalarda akımın temel argümanlarının tutarlılığı yeterince irdelenmemiştir. Bu makale akımın argümanlarını, akımın kendi hareket noktaları üzerinden irdelemeyi yani tutarlılık ölçmeyi amaçlamaktadır. Çalışma, İslamcı feministlerin argümanlarından eleştirel analiz yoluyla sonuçlar çıkarmaktadır. Bu nedenle ağırlıklı olarak bağlamsal metin analizi ve tümdengelim yöntemi kullanılmıştır. Çalışmanın temel sorunu, akımın, argümanlarını üretirken kendi hareket noktasına sadık kalıp kalmadığı, âyetleri yorumlarken tefsirin temel parametrelerini ihlal edip etmediğidir. Makalede İslamcı feminizmin fikirlerine kaynak olarak kullandıkları âyet örnekleri ele alınmakta, onların tanımıyla âyetlere getirdikleri “feminist hermenötik” temelli yorumlar irdelenmektedir. İslamcı feministler kendini modernist ve tarihselci Kur'ân okumalarının içinde konumlandırmakta, âyet yorumlarında bu akımları dikkate almaktadır. Fakat onların, pek çok âyette nüzûl bağlamını dikkate almadıkları görülmektedir. Yine pek çok argümanları da kendilerini konumlandırdıkları tarihselci söylemle uyuşmamaktadır. Kadın konulu âyetlere odaklanmaları dışında benimsedikleri yorum biçiminin temelde modern dönem tefsirindeki Menâr ekolünün yorum biçiminden pek de farkı bulunmamaktadır. Bu yönüyle onların tefsir yazınına katkısının, ancak bir konulu tefsir niteliğinde olduğu söylenebilir. Bu çalışma, İslamcı feministlerin Kur’ân yorumunun, çoğunlukla tefsir ilminin kriterlerine sadık kalmadığı, kullandıkları argümanların tepkisel ve yetersiz olduğu sonucuna varmaktadır.
Keywords: Tefsir; Yorum; Feminizm; Modernleşme; İslamcı Feminizm; Tarihselcilik