Dede Korkut Anlatılarında Soy Bozulması Motifi: Oğuz Tepegözü Örneği - Kaval, Yılmaz (Fırat University, 2025)
Doğayı, evreni, Tanrı’yı ve kendini anlama ve anlamlandırma arayışında, insanlara uzun bir süre boyunca rehberlik eden mitik anlatılar, bilinmez bir dünyanın gizemini çözen şifreler niteliğindedir. Mitik anlatıların en çarpıcı içeriklerinden biri de insan ve göğe ait olağanüstü türler arasındaki ilişkilerin getirdiği soy (gen) saflığının bozulması ve bunun sonucunda oluşan varlıklar ile bunun dehşet verici sonuçlarıdır. Uyumlu olmayan genlerin birbirine karışması ile insanın yaşam alanına uygun olmayan tür ve varlıkların ortaya çıkmasına dair anlatılar kutsal kitaplarda ve çeşitli milletlerin mitlerinde yer almaktadır. Dünyanın farklı toplumlarının kültür ve inanç dünyasında dikkat çeken bu anlatının benzeri, Türk kültüründe de yer almaktadır. Türk edebiyatının en önemli eserlerinden biri olan Dede Korkut hikâyeleri bu anlamda bize değerli bir örnek vermektedir. Söz konusu hikâyelerde yer alan “Basat’ın Depegözi Öldürdüği Boy” başlıklı anlatıda, göksel varlıklardan peri kızı ile Oğuzların çobanının ilişkisi sonucunda doğan “Tepegöz” adında bir ara türden bahsedilir. Söz konusu anlatıda, genetik olarak uyumsuz bu iki türe ait genlerin birleşmesi sonucu doğan Tepegöz’ün insanlara çok büyük eziyetler çektirdiği, onların yaşam kaynaklarını tüketip ardından insanlarla beslenen bir yamyama dönüştüğüne dair çarpıcı bilgilere yer verilir.

Myths, regarded as the sacred narratives of human history, have consistently captivated human interest with their extraordinary themes. These mythic narratives, which have long served as guides in the quest to understand and interpret nature, the universe, the divine, and the self, function as ciphers that unravel the mysteries of an unknown world. One of the most compelling aspects of these narratives is the theme of relationships between human beings and celestial beings, which leads to the disruption of lineage (genetic) purity, resulting in hybrid beings and horrifying consequences. Accounts of incompatible genes merging to create species and beings unsuitable for the human habitat appear not only in sacred texts but also in the myths of various cultures. This motif, which resonates within the cultural and religious realms of societies worldwide, is also found within Turkish culture. The Dede Korkut stories, a cornerstone of Turkish culture and literature, provide a valuable example in this context. The story titled 'Basat’ın Depegözi Öldürdüği Boy’ describes an intermediate species known as 'Tepegöz', born from the union of a fairy and a shepherd of the Oghuz, who are celestial beings. In this narrative, it is explained that Tepegöz, created from the genetic fusion of these two-incompatible species, inflicts tremendous suffering on humans, consuming their resources and ultimately transforming into a cannibalistic creature that preys on humans.
The Motive of Corruption of Lineage (Gen) Purity in Dede Korkut Narratives: The Example of Oğuz Tepegözü
Keywords: Modern Turkic Languages and Literatures (Other); Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları (Diğer)