İBNU’D-DÂİ‘ VE ARAP DİLİNE KATKILARI - Hacıbekiroğlu, Abdullah (Fırat University, 2017)
Arap dilinde, gramer kurallarının tespitinde hadislerle istişhad konusu, İbnu’d-Dâi‘e kadar çok fazla tartışma konusu edilmemiştir. O ve öğrencisi Ebû Hayyân el-Endelüsî hadislerin, lafzen değil de mana ile rivayet edildiği gerekçesiyle dilde delil olamayacağını savunmuşlardır. Hicri VII. asır Endülüs nahvinde illet ve kıyas meselelerine itibar edilmemesi dikkat çeken önemli bir gelişme olmuştur. İbnu’d-Dâi‘ ve öğrencisi Ebû Hayyân el-Endelüsî gibi nahivciler de bu minvalde ilerlemişlerdir. Bu asır nahivcileri, nahvi kolaylaştırmak amacıyla başta Sîbeveyhi’nin el-Kitâb’ı olmak üzere pek çok doğulu nahivcinin eserlerine şerh ve ta‘lîkler yazmışlardır. Bu bağlamda İbnu’d-Dâi‘ Sîbeveyhi’nin el-Kitâb’ını ve ez-Zeccâcî’nin el-Cumel’ini şerh etmiştir. Bu çalışmada İbnu’d-Dâi‘in kısa biyografisi ve eserlerine yer verilerek nahiv ilmiyle ilgili bazı özgün düşünceleri ortaya konmuştur. Son tahlilde Arap dili hakkındaki tespit ve katkıları belirlenmeye çalışılmıştır

In the Arabic language, the issue of istishhad in hadiths in the determination of grammatical rules has not been discussed as much as Ibnu'd-Dai. He and his student Abu Hayyan al-Andalusi argued that it cannot be accepted as evidence because the hadiths are not reported as they were from the mouth of the Prophet. The fact that illah and qiyas affairs are not respected has been a remarkable development in the seventh century’s Andalusia nahiw. Ibnu’d-Dai and his student Abu Hayyan alAndalusi have also advanced in this area. Scholars in this century wrote commentaries and comments for old linguist’s works especially al-Kitab of Sibeweyh to facilitate grammar. In this context, Ibnu’d-Dai‘ commented al-Kitab of Sibeweyh and ez-Zajjaci’s al-Jumel. In this study, some linguistic thoughts were revealed by taking a short biography and works of Ibnu’d-Dai. In the final analysis, attempts have been made to determine the determinations and contributions of the Arabic language.
Ibnu’d-Dai And His Contiributions To Arabic Language