TATARÇA MEVL?D (İNCELEME-METİN-DİZİN) - ERCAN, FATMANUR (Fırat Üniveristesi, 2024)
Uzun bir geçmişi olan Tatar Türkçesi, üç farklı diyalekte ayrılmış olarak çok geniş alanlara yayılmıştır. Köklü bir tarihe dayanan Tatar Türkçesi gelişmiş bir yazılı edebiyata sahiptir. Matbaacılıktan önceki dönemlerde Arap alfabesiyle yazılmış eski Tatar kitapları elle kopyalandığı için o dönem Kuran'ın el yazmaları, diğer dinî eserler ve eğitim kitapları yaygınlaşmıştır. Arap alfabesiyle yazılmış olan "Tatarça Mevl?d" adlı eserin, öncelikli olarak Arap alfabesinden Latin alfabesine transkribi yapılarak metin oluşturulmuştur. Metinden yola çıkılarak Eski Türkçe ve Kazan Tatar Türkçesi ile karşılaştırmalar yapılarak eserin ses ve şekil bilgisi özellikleri incelenmiştir. Bu veriler ışığında eserdeki Tatar Türkçesinin dil özellikleri ortaya konmuştur. Son olarak ise, gramatikal dizin yapılarak araştırmacılara hem sözcüklere hem de sözcük ve eklerin metinde bulunduğu yerlere kolay ulaşma olanağı sunulmuştur. Çalışmamız inceleme, metin ve dizin olmak üzere üç ana bölümden oluşmaktadır. Bu çalışmanın amacı, Kazan Tatar Türkçesinin yazı dili olmadan hemen önceki dönemine biraz da olsa ışık tutmak, bu dönemin yazı dili özelliklerini, diğer yazı dillerinden ne ölçüde etkilendiğini göstermeye çalışmaktır. İncelediğimiz eser Tatar Türkçesiyle yazılmış bir mevlit olması dolayıyla mevlid geleneğinin Tatar edebiyatı içindeki önemi de ortaya konmuş olacaktır. Anahtar Kelimeler: Tatarça Mevl?d, Mevlit, Tatar Türkçesi.

The most famous of them, Süleyman Çelebi's Mevlit Vesiletün Necat, which is identified with the word mevlit, and other mevlits were eXamined and it was found that they had similarities with the mevlit we studied. The work called "Tatar Mevlud", which was obtained as a result of a long research, was primarily transcribed from the Arabic alphabet to the Latin alphabet. Then the teXt is created. Based on the teXt, the phonetic and morphological features of the work were eXamined by making comparisons with Old Turkish and Kazan Tatar Turkish. In the light of these data, the features of the early Tatar Turkish were revealed. Finally, by making a grammatical indeX, researchers were able to easily access both the words and the places where the words and suffiXes are found in the teXt. Our study consists of three main parts: review, teXt and indeX. As a result of this study, it has been tried to shed some light on the period just before Kazan Tatar Turkish became a written language, and to show how much the written language features of this period were affected by other written languages. Keywords: Tatarça Mevl?d, Mawlid, Tatar Turkic.
Tatarça mevl?d (Review-text-index)
Keywords: Türk Dili ve Edebiyatı