EBVABÜ'L-CİNAN (İNCELEME-METİN-DİZİN) - ALAN, İRFAN (Fırat Üniveristesi, 2025)
Bu çalışma, yazma eserlerin dil, kültür ve edebiyat tarihi açısından önemini vurgulamak ve Türkoloji alanına katkı sağlamak amacıyla hazırlanmıştır. Yazma eserler, geçmişten günümüze aktarılan dil verileri, edebî zevk ve kültürel etkileşimler hakkında önemli bilgiler sunmaktadır. Bu bağlamda, özellikle transkripsiyon, dil incelemesi ve dizin çalışmalarıyla günümüz araştırmalarına kazandırılan eserler, Türk dili ve edebiyatı çalışmalarına büyük bir zenginlik katmaktadır. Bu doğrultuda, çalışmada 1709 yılında tarihî Yarkent şehrinde Çağatay Türkçesi ile kaleme alınan ve Tataristan Kazan Üniversitesi Oryantal El Yazmaları Koleksiyonu Türk-Tatar El Yazmaları bölümüne kayıtlı olan Ebvâbü'l-Cinân adlı yazma eser, Arap harflerinden Latin harflerine aktarılmış ve transkribe edilmiştir. Ayrıca, eserin dil özellikleri yazım, ses bilgisi ve şekil bilgisi açısından detaylı bir şekilde incelenmiş, dizin çalışması ile metindeki kelime hazinesi ortaya konmuştur. Eserin yazım, ses ve biçim bilgisi açısından değerlendirilmesi, dönemin dil yapısının anlaşılmasına katkı sağlamaktadır. Metnin Latin harflerine aktarımı ve transkripsiyon yöntemiyle bilimsel olarak erişilebilir hâle getirilmesi, hem tarihî Türk dili araştırmaları hem de Çağatay Türkçesi çalışmalarına önemli bir kaynak sunmayı hedeflemektedir.

This study aims to emphasize the significance of manuscript works in terms of language, culture, and literary history and to contribute to the field of Turkology. Manuscript works provide valuable information about linguistic data, literary taste, and cultural interactions transmitted from the past to the present. In this context, especially through transcription, linguistic analysis, and index studies, the inclusion of these works in contemporary research enriches Turkish language and literature studies significantly. Accordingly, this study examines Ebvâbü'l-Cinân, a manuscript written in Chagatai Turkish in the historical city of Yarkent in 1709 and registered in the Turkish-Tatar Manuscripts section of the Oriental Manuscripts Collection at Kazan University, Tatarstan. The manuscript has been transcribed and converted from Arabic script into the Latin alphabet. Additionally, its linguistic features have been analyzed in terms of orthography, phonetics, and morphology, and an index study has been conducted to reveal the vocabulary of the text. The analysis of the manuscript in terms of writing, phonetic, and morphological aspects contributes to understanding the linguistic structure of the period. The Latinization and transcription of the text aim to make it scientifically accessible, providing a valuable resource for historical Turkish language studies and Chagatai Turkish research.
Ebvabü'l-Cinan (Analysis-text-index)
Keywords: Türk Dili ve Edebiyatı