ÇARLIK DEVRİNDE TÜRKİSTANDAKİ MİLLÎ AYAKLANMALAR - POLAT, DİLEK (Fırat Üniveristesi, 2009)
Türkistan'ın millî bağımsızlık mücadelesi iki bölümde ele alınabilir. İlk bölümü Hive Hanlığı'nın Rus keşif kollarına karşı koyması ile 1717'de başlamıştır. Bu dönemdeki millî mücadele, Türkistan'ın işgal edilişine kadar organize edilen düzenli ordu birlikleri ve diplomatik yollardan yürütülmeye çalışılmıştır. İkinci safhası ise, Türkistan'ın bazı bölgelerinin Rus hakimiyetine girmesi ile milliyetçi simaların ortaya çıkması ve halkın iştiraki ile belirlenmiştir. İşte bu dönem ?Ayaklanmalar Devri? olarak adlandırılmaktadır.Ayaklanmalar devrine, bakıldığı zaman uzun bir dönem içerisinde biriken kin ve nefret, zaman zaman ortaya çıkmış ise de, çoğu zaman kendi aralarındaki anlaşmazlık ve birlikten yoksun olmaları sistemli bir hareketi geciktirmiştir. Bu ayaklanma veya karşı koymanın ortaya çıkmasında en önemli etken ise Rusya'nın takip ettiği siyaset ve baskının rolü olmuştur.Ruslar'a karşı çıkan bu ayaklanmalar Kazak, Türkmen ve Özbek topraklarında meydana gelmiştir. Rusya'nın işgali karşısında Türkistan'da birçok ayaklanmaya rastlamaktayız, ancak çoğu zaman bir sonuç elde edilemediğini görmekteyiz.Çarlık Rusya'sına karşı yapılan direniş hareketlerindeki en büyük eksiklik olan lidersizlik, Rusya'ya karşı yapılan mücadelelerin olumsuz sonuçlanmasında rol oynamış ve bu problem Sovyet Rusya döneminde de devam etmiş olsa da; Türkistan halkının misli görülmemiş kayıp ve facialara rağmen bağımsızlığı konusunda verdiği mücadele tarihte büyük bir öneme sahip olmuştur. Atalarımızın vatanın bağımsızlığı için verdiği büyük mücadele, esarete boyun eğmiş diğer milletlere örnek olmuştur.

National autonomy struggle of the Turkistan can be discussed in two parts. The first part began with the opposition of the Hive Khanate against the Russian vanguards in 1717. National struggle in this period was tried to be carried by regular army unions which had been organized until the occupation of the Turkistan and through diplomatic channels. The second stage was determined by the emergence of nationalist visages after some regions of the Turkistan came under domination of Russia and by the participation of the public. This period is referred to as ? Rebellions? Period ? ( Ayaklanmalar Devri ) .When examining ? Rebellions? Period ? ( Ayaklanmalar Devri ) , though accrued grudge and hate emerged from time to time , they had usually disputes among themselves and they were lack of unity and this postponed a systematic act . The most important factor in emergence of this rebellion or opposition , the policy followed by Russia and the repression .These rebellions which oppose to Russians occurred on Turcoman and Uzbek lands . We see many rebellions against occupation by Russia in Turkistan . However , we see that they could not usually accomplish a result .Leaderlessness, the biggest failure of the resistance actions conducted against Tsarist Russia played a great role in the failure of the battles against Russia, and this problem continued in the time of Soviet Unions; however the praiseworthy struggle of the Turkistan People for their freedom despite the losses and destructions is of great importance in the history. The Great Struggle by our Ancestors for the freedom of our Nation established an example for the Nations under slavery.
Turkestan in national rebellions during tzarism period
Keywords: Tarih