1914-1945 YILLARI ARASI TÜRK-AMERİKAN İLİŞKİLERİ

Abstract

Bu çalışma; 1914-1945 yılları arası Türk-Amerikan ilişkilerini ele almakla birlikte, iki ülke arasındaki siyasî, ticarî, kültürel, diplomatik ve eğitim faaliyetlerini içermektedir. İkili ilişkiler ilk olarak Osmanlı Devleti'nin Kuzey Afrika'da bulunan eyaletleriyle ticarî amaçlı olarak 19. yüzyılda başlamıştır. Ticaretle başlayan ilk temaslar diplomatik ve siyasî ilişkilerin başlamasını da sağlamıştır. Akabinde Osmanlı topraklarına Amerikalı misyonerlerin gelişiyle birlikte ikili ilişkiler hız kazanmış, beraberinde de eğitim ve kültür politikaları üzerine belli başlı problemlerin yaşanmasına zemin hazırlamıştır. Ancak Birinci Dünya Savaşı'nın başlamasıyla bir süre ikili ilişkiler kesilmişse de savaş sonrasında iki devlet arasındaki ilişkiler ticarî faaliyetlerle yeniden başlamıştır.Birinci Dünya Savaşı sırasında Osmanlı Devleti'nin içinde bulunduğu zarurî şartlar nedeniyle çıkarmış olduğu Tehcir Kanunu, Amerikan misyonerlerin tepkisine neden olmuştur. Ermenileri sürekli olarak Osmanlı Devleti'ne karşı kışkırtan Amerikan misyonerleri, Tehcir Kanunu'nun yürürlüğe girmesinden sonra Ermenilere yardım etmek amacıyla Near East Relief adında bir örgüt etrafında faaliyetlerini sürdürmüşlerdir. Savaştan sonra iki devlet arasındaki ilişkiler özellikle Amerikan misyonerlerin Ermeni faaliyetleri, Osmanlı Devleti'ne karşı düşmanca tutumları nedeniyle olumsuz etkilenmiştir. Bu etkilenme kendini siyasî alanda da göstermiştir. ABD'deki Türk aleyhtarlığına yönelik lobi çalışmaları, 1923 yılında Lozan'da etkinlik kazanmıştır. İki devlet arasında imzalanmış olan Türk-Amerikan Lozan Antlaşması, lobi çalışmalarının da etkisiyle 1927 yılında Amerikan Senatosu tarafından kabul edilmemiştir.Anahtar Kelimeler: Amerika, Misyoner, Ermeni, Ticaret, Anlaşma, Savaş ve Diplomasi

This study discusses Turkish- American relationships between the years 1914-1945 and by doing so comprises political, commercial, cultural, diplomatic and educational activities between these two countries. Bilateral relations started firstly in 19th century with commercial purposes with the states of Ottoman Empire in Northern Africa. Initial contacts which started with commerce resulted beginning of diplomatic and political relationships. Soon after the arrival of American missionaries, bilateral relations accelerated and with this it paved the way for the occurrence of certain problems on educational and cultural policies. Even though the bilateral relations got worse for a while with the beginning of the First World War, the relations between those two states started again with the commercial activities in post war era.During the First World War, the Deportation Law enacted by the Ottoman Empire due to the compulsory conditions that the country was experiencing drew the reactions of the American missionaries. American missionaries continuously provoking Armenians against the Ottoman Empire carried on their activities around an organization named Near East Relief in order to help the Armenians after the enforcement of the Deportation Law. The relations between these two countries after the war were influenced in a bad way especially due to the hostile attitudes of the missionaries against Ottoman Empire on Armenian activities. This exposure showed itself also in politics. Lobbying activities in the USA against Turkish opposition became active in Lausanne in 1923. Turkish-American Lausanne Agreement signed between these two countries wasn?t enacted by the American Senate in 1927 with the influence of the lobbying activities, as well.Key Words: America, Missionary, Armenian, Commerce, Agreement, War and Diplomacy