Yaş Dostu Kent Kriterlerinin Kentsel Morfolojiyi Biçimlendirmesi

Abstract

Kent, yaratıcı bütünselliğin estetik sembolü ve coğrafi bir pleksus olarak toplumsal eylem süreçlerine ve ekonomik organizasyonlara sahne olan makro yaşam düzlemidir. Kent bu yaşam düzlemini sürekli aktif tutarak büyüyen ontolojisiyle yaşayan bir organizma olarak varlığını sürdürmeye devam etmektedir. Kent, tarihsel süreç içinde evirilen fiziksel formu, yapısı, bileşenleri ve birbirleri arasındaki değişen ilişkileri konu alan kent morfolojisi önemli bir bilim dalı olarak, yaşayan kent organizmasını incelemektedir. Geçmişten bugüne kadar tarihi, kültürel ve sosyal değerlere ev sahipliği yapmış olan bu büyük organizma, tüm yerleşim alanları ile birlikte varlığını sürdürmektedir. Kentlerin tüm yerleşim alanlarının aktif olarak sosyal, kültürel ve ekonomik yaşama dâhil olması kent organizmasının sağlıklı ve kesintisiz çalışmasına yardımcı olmaktadır. Bu nedenle kentsel morfoloji, kentin sahip olduğu nüfusun tüm gereksinimlerini karşılama ve değişen taleplere göre kenti şekillendirme esnekliğini sağlamadaki bileşenleri ile önemli bir yer tutmaktadır. Hemen her ülkede nüfus yaşlanma konusunun yarattığı sorunlar, günümüzün trend konusu olan aktif yaş alma ve sağlıklı yaşlanma politikalarının geliştirilmesi yönünde olmuştur. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından aktif yaşlanma kavramını kabul görmüş, Avrupa’da 2012 yılı farkındalığı arttırmak üzere “Aktif Yaşlanma Yılı” olarak ilan edilmiştir. Yaşlanan nüfus için yürütülen politika ve stratejilerinin kentsel mekânları planlamadan gerçekleşmeyeceği gerçeğinin farkında olan WHO 2005 yılından itibaren, mimarlık ile birlikte kentsel tasarımı da gündeme alarak, yaş alanları içeren tüm kent kullanıcılarının yaşama katılım düzeyleri ile yaşam kalitelerini arttırmayı hedeflediği ‘Yaş Dostu Kentler’ (Age Friendly Cities) projesini hayata geçirmiştir. Bu proje, kentsel morfoloji içinde özellikle yaş alanların istek ve gereksinimlerini göz önünde bulundurarak, sosyal hayata katılımlarını kısıtlayan engelleri kaldırmayı, aynı zamanda da maksimum duyarlılıkla tasarlanmış mekânları kentin tüm kullanıcılarının hizmetine sunmayı hedeflemiştir. Çalışma yazarın doktora tezinden, yaş dostu kentlerin kentsel morfolojiyi biçimlendirmesi ile yaş alanların sosyal hayata katılım düzeylerini arttırmayı hedefleyen düzenlemelere katkı sunmak üzere makale haline getirilmiştir.