"Kara Hekim: Katran"ın Antalya Veteriner Hekimliği Folklorunda Hayvan Hastalıklarının Tedavisinde Kullanımı*

Abstract

Bu araştırmada, Antalya yöresinde sedir (katran) ağacından (Cedrus libani) elde edilen sarı katranın hayvan hastalıklarında kullanımı incelenmiş; yapılan taramalar sonucunda, bölgede \"kara hekim\" olarak da adlandırılan katranın, hayvanlarda dış ve iç parazit mücadelesinde, çeşitli yaralanmalarda (ağız, tırnak, boynuz vb.), şap hastalığı, yılan sokması, aktinomikoz, apse ve ishal durumları ve arıların Varroa hastalığında, tedavi amacıyla kullanıldığı saptanmıştır. Tedavi edici etkisinin, bileşimindeki yağ asitleri, esterleri, ketonları, alkolleri, fenolleri ve fenollerin metil eterlerinden kaynaklandığı bilgisinden yola çıkıldığında, katranın antiseptik, antiparaziter, sekonder enfeksiyonları önleyici ve antienflamatuar amaçlarla kullanımının rasyonel temellere dayandığı ileri sürülebilir. Sonuç olarak, Antalya ve yöresinde karşılaşılan veteriner hekimliği folkloruna ait bu uygulamaların, binlerce yıllık folklor geleneğinin devamı niteliğinde oldukları ve rasyonel folklorik uygulamalara güzel örnekler oluşturdukları söylenebilir.