ÇEŞİTLİ BALIKYAĞI TAKVİYELERİ İLE KONSERVE BALIKLARDA AĞIR METAL DERİŞİMLERİNİN BELİRLENMESİ VE SAĞLIK AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ

Abstract

ÇEŞİTLİ BALIK YAĞI TAKVİYELERİ İLE KONSERVE BALIKLARDA AĞIR METAL DERİŞİMLERİNİN BELİRLENMESİ VE SAĞLIK AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ Balıklar; çok çeşitli mineral içerikleri dolayısıyla sağlıklı beslenmede ayrı bir öneme sahiptirler, mineralleri yedikleri besinlerden ve sudan alırlar, organlarında depolarlar. Ağır metaller, ciddi sorun oluşturan kirleticiler arasında yer almaktadır. Ağır metaller sucul canlılara solunum ve sindirim sistemi yolu ile ya da deriden ve mukozadan geçebilir. Su ve besin yolu ile doğrudan ya da dolaylı olarak vücuda alınan inorganik kirletici olan ağır metaller taşıyıcı proteinlere bağlı bir şekilde dokulara taşınmaktadır. Ağır metaller, metal metabolizması ve detoksifikasyonu ile ilgili organlarda daha çok birikmektedir. Sonuç olarak; toksik nitelikli ağır metaller balık gibi deniz ürünleri tüketimi ile insana kadar ulaşabilmekte ve ciddi sağlık problemlerine sebebiyet verebilmektedir. Ağır metallerin toksik ve kanserojen özellikleri olduğundan ülkemizde tüketilen gıdalarda bu ağır metallerin düzenli olarak analiz edilmesi ve müsaade edilen yasal limit değerler ile karşılaştırılması halk sağlığı açısından önem arz etmektedir. Ülkemizde balık yağları ve balık konservelerinde ağır metal analizi ve gerekli metal analizi konusunda yapılan çalışma sayısı yetersizdir. Bu çalışmanın amacı piyasada satılan çoğu bilinen marka balık yağları ve balık konservelerinde bazı ağır metallerin konsantrasyonlarının belirlenmesi ve müsaade edilen ulusal/uluslararası yasal otoritelerin belirlemiş olduğu limitler ile karşılaştırılarak sağlık risk değerlendirilmesi yapmaktır. Bu çalışmada, Türkiye'de 2025 yılında satılan 10 farklı marka balık konservesi ile 15 farklı marka balık yağı takviyeleri açık sistemde yaş çözme metodu ile çözünürleştirilmiş olup bulunan Fe, Zn, P, As, Pb, Al, Cd, Cr, Ni, Sn olmak üzere 7 ağır metal ve 3 esansiyel elemetin ortalama konsantrasyonları bulunmuştur. Çözünürleştirilen örneklerin ağır metal analizleri İndüktif Eşleşmiş Plazma Kütle Spektrometresi (ICP-MS) cihazı ile yapılmıştır. Çalışılan balık konservesi ile balık yağı örneklerinde Fe, Zn, P, As, Pb, Al, Cd, Cr, Ni, Sn'ın en yüksek ve en düşük metal konsantrasyonları sırasıyla As için 0.160-1.517 mgkg-1; Cd için 0.009-0.396 mgkg-1; Al için 6.278-22.936 mgkg-1; Ni için 0.068-7.942 mgkg-1; Sn için 6.431-52.132 mgkg-1; Cr için 0.685-1.780 mgkg-1; Pb için 0.136-2.897 mgkg-1; P için 354.3-2696.4 mgkg-1; Fe için 8.521-31.666 mgkg-1; Zn için 7.249-886.838 mgkg-1 bulunmuştur. Sonuç olarak çalışılan balık konservelerinde ve balık yağlarında bazı toksik elementler uluslararası ve ulusal limitlerin altında bulunurken bazıları bu limitlerinde üstünde bulunmuştur. Çalışılan balık konserveleri ve balık yağları destekleyici miktarlarda eser elementlerden içermektedir. Anahtar kelimeler: Balık konservesi, Balık yağı takviyesi, ağır metaller, ICP-MS

DETERMINATION OF HEAVY METAL CONCENTRATIONS IN CANNED FISH WITH VARIOUS FISH OIL SUPPLEMENTS AND THEIR EVALUATION FROM A HEALTH PERSPECTIVE Fish; due to their wide variety of mineral contents, hold a special importance in a healthy diet. They obtain minerals from the food they eat and water, and store them in their organs. Heavy metals are among the pollutants that pose serious problems. Heavy metals can enter aquatic organisms through the respiratory and digestive systems or through the skin and mucosa. Heavy metals, which are inorganic pollutants that are taken into the body directly or indirectly through water and food, are transported to the tissues in a bound form to carrier proteins. Heavy metals accumulate more in organs related to metal metabolism and detoxification. As a result, toxic heavy metals can reach humans through the consumption of seafood such as fish and can cause serious health problems. The aim of this study is to determine the concentrations of some heavy metals in most known brand fish oils and fish preserves sold on the market and to make a health risk assessment by comparing them with the limits set by authorized national/international legal authorities. In this study, the concentrations of Fe, Zn, P, As, Pb, Al, Cd, Cr, Ni, Sn eser and toxic elements found in 15 different fish oils with 10 different brands of canned fish sold in Turkey in 2025 were examined. The analysis of the samples was performed with an ICP-MS device. The highest and lowest metal concentrations of Fe, Zn, P, As, Pb, Al, Cd, Cr, Ni, Sn in fish oil samples with canned fish studied were 0.160-1.517 mgkg-1 for As; 0.009-0.396 mgkg-1 for Cd; 6.278-22.936 mgkg-1 for Al; 0.068-7.942 mgkg-1 for Ni; 6.431-52.132 mgkg-1 for Sn; 0.685-1.780 mgkg-1 for Cr; 0.136-2.897 mgkg-1 for Pb; 354.3-2696.4 mgkg-1 for P; 8.521-31.666 mgkg-1 for Fe; 7.249-886.838 mgkg-1 for Zn has been found. As a result, while some toxic elements were found below international and national limits in the fish canned foods and fish oils studied, others were found above these limits. The fish canned foods and fish oils studied contain trace elements in supportive amounts. Key words: Canned fish, Fish oil supplement, heavy metals, ICP-MS