SEFERBERLİK KAVRAMININ TARİHSEL SÜRECİ VE TÜRKİYE'DE DOĞAL AFETLERDE SEFERBERLİK UYGULAMALARI

Abstract

Bu tez, seferberlik kavramının tarihsel süreç içindeki gelişimini ve Türkiye'de doğal afetler karşısında uygulanan seferberlik yöntemlerini ele almaktadır. Seferberlik, genellikle savaş ve ulusal güvenlik bağlamında değerlendirilse de doğal afetler gibi olağanüstü durumlarda da devlet ve toplumun tüm kaynaklarının etkin şekilde seferber edilmesi kritik bir öneme sahiptir. Çalışmada, seferberlik kavramının tarihsel kökenleri incelenmiş, Osmanlı'dan günümüze kadar olan süreçte Türkiye'deki uygulamalar analiz edilmiştir. Özellikle 1999 Marmara Depremi, 2023 Kahramanmaraş Depremleri gibi büyük afetlerde devlet kurumlarının, askeri unsurların ve sivil toplum kuruluşlarının seferberlik faaliyetleri detaylandırılmıştır. Türkiye Afet Müdahale Planı (TAMP) çerçevesinde geliştirilen politikalar, AFAD, Türk Silahlı Kuvvetleri (TSK), Kızılay, UMKE gibi kurumların rolü ve koordinasyon süreçleri değerlendirilmiştir. Bir deprem ülkesi olarak, aktif fay hatları üzerinde yer alan ülkemizde yüzyıllardır depremler meydana gelmiştir. Gerek STK'lar, gerekse kamu kurum ve kuruluşları bu süreçlerde birlik içinde çalışmışlardır. Lakin TSK'nın afet süreçlerindeki rolü yeterince önemsenememiş ve çalışmalarda ele alınmamıştır. Bu amaçla bir mensubu olarak hali hazırda görev yaptığım TSK ve bağlı unsurlar, bu süreç içindeki yerinin ve öneminin anlaşılabilmesi adına katkı sunacağını düşündüğüm çalışma planlanmıştır. Bu kapsamda, Türkiye'de doğal afetler karşısında yürütülen seferberlik uygulamalarının etkinliği, mevcut eksiklikler ve geliştirilmesi gereken alanlar tartışılmıştır. Çalışma, afet yönetiminde daha etkili bir seferberlik anlayışı için öneriler sunarak, afetlere karşı hazırlıklı bir toplum oluşturulmasına katkı sağlamayı amaçlamaktadır.This thesis examines the historical development of the concept of mobilization and the mobilization methods applied in Turkey in response to natural disasters. Although mobilization is generally considered within the context of war and national security, the effective mobilization of all state and societal resources is also crucial in extraordinary situations such as natural disasters. The study explores the historical origins of mobilization and analyzes its applications in Turkey from the Ottoman period to the present. In particular, large-scale disasters such as the 1999 Marmara Earthquake and the 2023 Kahramanmaraş Earthquakes are examined in detail, focusing on the mobilization efforts of state institutions, military units, and non-governmental organizations. Policies developed within the framework of the Turkey Disaster Response Plan (TAMP), as well as the roles and coordination processes of institutions such as AFAD, the Turkish Armed Forces (TSK), the Red Crescent, and UMKE, are evaluated. As a country located on active fault lines, Turkey has experienced earthquakes for centuries. Throughout these processes, NGOs, public institutions, and organizations have worked in unity. However, the role of the Turkish Armed Forces (TSK) in disaster response has not been sufficiently emphasized or studied. As an active member of the TSK, I have planned this study to contribute to a better understanding of the position and importance of the TSK and its affiliated units in disaster management. In conclusion, the effectiveness of mobilization practices in response to natural disasters in Turkey is discussed, along with existing deficiencies and areas that need improvement. This study aims to contribute to the development of a more effective mobilization approach in disaster management and to foster a society better prepared for disasters.