MUĞLA VE ÇEVRESİNİN İKLİMİ

Abstract

Muğla ve Çevresinin İklimi Araştırma alanımızı oluşturan "Muğla ve Çevresi" Güneybatı Anadolu'da yer alır. Bu alan Menteşe yöresinin güneyi ile Teke yöresinin batı kesimini kapsar. Batıdan Ege denizi, güneyden Akdeniz ile çevrili olup, idari bakımdan kabaca Muğla ili sınırlarına karşılık gelir. Oldukça arızalı morfolojisi ile dikkati çeken inceleme alanının ana morfolojik birimlerini, çok sayıda koy ve körfezin yer aldığı bir kıyı ile bu kıyıdan dik yamaçlarla çıkılan ortalama 500 - 600 m yükseltide bir plato ve bu plato üzerinde yer alan yüksekliği 2000 m' ye ulaşan dağlık alanlar oluşturur. Doğal çevrenin önemli bir elemanı olan iklimin yeryüzünün şekillenmesinden, insanın sosyal ve ekonomik faaliyetlerine kadar geniş bir etki alanı olduğu bilinmektedir. Böylece bir yerin iklim özelliklerinin bilinmesi doğal çevreyle ilgili birçok sorunun çözümüne yardımcı olacağı gibi bir bölge veya yörenin potansiyel imkanlarını da ortaya koyar. Bu nedenle "Muğla ve Çevresinin îklimi" adlı incelememizde ana amacımız yöredeki meteoroloji istasyonlarına ait rasat verilerini analitik yöntemler ile inceleyerek araştırma sahasının yerel klimatik özelliklerim ortaya koymak ve sahayı bu yönüyle bilim dünyasına tanıtmaktır. İnceleme sahasında iklim ve hava koşullarını coğrafi konumuna bağlı olarak Akdeniz havzasında egemen olan atmosfer sirkülasyonu belirler. Kışın polar ve tropikal hava kütlelerinin karşılaştığı bu alanda polar cephe ve Akdeniz cephesi ile oralarda doğan gezici siklon ve antisiklonlar etkili olurken yaz döneminde polar cephenin daha kuzeye çekilmesiyle Azor antisiklonu ile Basra alçak basıncı arasındaki hava akımının etkisinde kalır. Böylece inceleme alanında ikimi olaylarını kontrol eden hava kütlelerinin ve cephelerin etkisi mevsimlere göre değişir. Ancak inceleme sahasının bir kıyı yöresi olması ve relief özellikleri nedeniyle meydana gelen termik ve dinamik modifikasyonlar, makroklima şartlarında değişikliklere yol açar. Muğla ve çevresinde termik bilanço yılın büyük kısmında pozitif olup sadece Aralık aynıda negatif değerler alır. Bu durum inceleme sahasının solar iklim bakımından iyi bir konumda olduğunu göstermektedir.İnceleme alanındaki meteoroloji istasyonlarının verilerine göre yıllık ortalama sıcaklık değerleri 14.8 - 18.7 °C arasında değişir. Kıyıda yer alan istasyonların sıcaklık değerleri denizin ılıtıcı etkileri nedeniyle kıyıdan içeride ve yüksekte olanlardan daha fazladır. Bu özellik aylık sıcaklıklarda da görülür. Aylık ortalama sıcaklıklar en düşük değerini Ocak ayında (5.3 - 11.1 °C) alırken, Mayıs ayında yıllık otlamanın üzerine çıkar ve Temmuz ayında en yüksek değerine (25.8 - 28.1 °C) ulaşır. Yıllık amplitüd ise fazla yüksek değildir (16.6 - 20.5 °C ). Aylık ve yıllık sıcaklık değerlerinin göstermiş olduğu bu özellikler nedeniyle inceleme alanında "Akdeniz termik rejimi" tipi görülür. Genel basınç koşullarının mevsimlik durumuna bağlı olarak inceleme alanında aylık ortalama basınç sonbahar ve kış aylarında yüksek, ilkbahar aylarında yıllık ortalamaya yakın ve yaz aylarında ise yıllık ortalamanın altında olduğu görülür. Kış döneminde polar cephenin etkinliğine bağlı olarak sık sık gezici depresyonların etkisinde kalması nedeniyle basınç değerlerinde kararsızlık görülür. İnceleme alanında etkili olan genel atmosfer sirkülasyonu, kıyı konumu ve relief özellikleri gibi yerel koşulların etkisi nedeniyle modifikasyonlara uğradığından yere yakın tabakalardaki rüzgarların frekansları ve esiş yönleri arasında tam bir uyum bulunmaz. Bu özellik mevsimlere göre daha da belirginleşir. Genel olarak egemen rüzgarlar kuzey sektörlü olup, güney sektörlü rüzgarlar ikinci bir hakim yön olarak belirir. Rüzgarların esme hızlan ise 1.8 - 3.9 m/sn arasında değişir. İncelenen rasat süresi içerisinde, zaman zaman frontal faaliyetlerin etkili olduğu dönemlerde doğu ve güney sektörlerden süreklilik göstermiyen şiddetli fırtınalar estiği kaydedilmiştir. Sıcaklık rejimine bağlı olarak buharlaşmanın bütün yıl devam ettiği inceleme alanında yıllık potansiyel evaprasyon değerleri 1000 mm nin üzerindedir. Aylık evaprasyon termik rejime parelel bir seyir takip ederek en yüksek değerlerini yaz mevsiminde alırken minumum değerler kış mevsirnindedir. Ancak yaz mevsiminde buharlaşmayı karşılayacak kadar zeminde su olmadığından bu dönemde su noksanı belirir. Diğer taraftan su buharı basıncı sıcaklık ve buharlaşma koşullarının yıl içerisindeki gidişi nedeniyle yaz aylarında yükselir. Bağıl nem oranlan ise kış aylarında % 70 i bulurken yaz aylannda % 50 civarındadır. İnceleme alanında bulunan istasyonların sahip olduğu farklı relief ve bakı özellikleri nedeniyle yıllık ortalama yağış tutarları 654 mm ile 1191 mm arasında değişir. Yıl içerisinde yağışın mevsimlere dağılışı düzensiz olup yıllıkyağışın % 60'ı kış mevsiminde, % 20'si geçiş mevsimlerinde düşerken) yaz mevsimi % l - % 5'lik oranı ile en az yağışlı mevsim olarak belirir. Bu özellikler inceleme sahasında hüküm süren yağış rejiminin Akdeniz yağış rejimi olduğunu ortaya koyar. Bunun yanısıra yağış tutarları yıllar arasında önemli oranda değişiklik gösterir. Bu değişiklik varyasyon katsayısı olarak ifade edildiğinde % 20'nin üzerindedir. Sonuç olarak Muğla ve çevresinde iklim bakımından geniş anlamda bir benzerlik bulunmasına rağmen istasyonların konum ve relief özelliklerine bağlı olarak yerel faklılıklar bulunur. Köppen tasnifine göre inceleme alanındaki kıyı istasyonları (Bodrum, Marmaris, Fethiye, Dalaman) Csah iklim tipine girerken, kıyıdan içeride ve nispeten yüksekte bulunanlar ( Muğla, Yatağan ) Csak iklim tipine girer. Thornthvvaite yöntemine göre nemli, yan nemli ve kurak yarı nemli yaz aylarında kuvvetli su noksanı, kış aylarında su fazlası olan deniz etkili iklim tipleri görülür. Erinç'in yağış etkinliği indis fomülüne göre; Muğla çok nemli iklim, Marmaris ve Dalaman nemli iklim, Fethiye, Bodrum, Milas ve Yatağan yarı nemli iklim tipi içerisine girer. Muğla ve çevresinde görülen bu iklim özelliklerinin insan etkinlikleri ve çevre üzerinde belirleyici bir rolü bulunmaktadır. Nitekim inceleme alanının morfoklimatik özellikleri, toprak tipleri, bitki örtüsü, akarsu rejimleri ve yetişen tanm ürünleri bu durumu yansıttığı gibi turizm bakımından gelişmesi üzerinde de iklim koşullan etkilidir. Örneğin deniz banyosu için uygun hava sıcaklığı ve deniz suyu sıcaklıkları Mayıs - Ekim aylarını arasım kaplayan yaklaşık 6 aylık dönem boyunca devam eder.