EVLİYA ÇELEBİ SEYAHATNÂME’SİNDE ÖRNEKLİ/ANALOJİK ANLATIM ÜSLUBU

Abstract

Türk kültür tarihinin önemli eserlerinden birisi de Evliya Çelebi'nin yazdığı Seyahatnâme adlı on ciltlik eseridir. 17. Yüzyılda yaşamış olan Çelebi'nin otuzlu yaşlarında başladığı ve yaklaşık elli yılcivarında süren bu gezileri, Osmanlı coğrafyası ve Osmanlı mücavir alanlarına yapılmıştır. Gittiği ve gördüğü yerleri teferruatlı bir şekilde kaydeden Evliya Çelebi, okuyucusunu aydınlatma noktasında kendine has zeka kıvraklığı ile karşımıza çıkmaktadır. Çalışmamıza konu olan altıncı cilt, Evliya Çelebi'nin Balkanlar ve Avrupa coğrafyasına yaptığı seyahatlerden oluşmaktadır. Özellikle ordunun Avrupa içlerine yaptığı bu seferlere katılan Çelebi'nin seyahatleri, aynı zamanda bir gaza ve fetih ruhu ile yapılmış gezi izlenimi vermektedir. Hatta bu seferlerle Baltık denizine kadar gittiği anlaşılmaktadır. Evliya Çelebi, özellikle Osmanlı dışındaki Avrupa'ya ait yeni, farklı, değişik şeyleri okuyucusunun daha iyi anlayıp kavraması amacıyla önceden tecrübe edilmiş, daha çok bilinen, tanınan örneklere başvurmaktadır. Analoji de denilen bu örneklemeli anlatımda daha çok bilinen araç, yeni anlatılan ise hedef ve amaç hükmündedir. Bazı yöresel yiyecek-giyeceğin yanı sıra özellikle şehir ve kale yapılanmaları ile savaş ve askeri birliklere dair örneklemeli anlatımlara sık sık başvurmuştur. Bu çalışmada, Osmanlı dışı unsurların anlatılıyor olması ve eserin bütününün fazla yekun tutması sebebiyle sadece Seyahatnâme'nin altıncı cildi ele alınmıştır