BUDAKLI-BÖLÜKYAZI (HİZAN-BİTLİS) ARASINDAKİ METAMORFİTLERİN PETROLOJİSİ VE JEOKİMYASAL ÖZELLİKLERİ

Abstract

Yüksek Lisans Tezi olarak hazırlanan bu çalışma, Bitlis iline bağlı Hizan ilçesi Budaklı ve Bölükyazı köyleri arasındaki metamorfik kayaçların petrografisi, petrolojisi ve jeokronolojisini kapsamaktadır. Bitlis masifi içerisindeki inceleme alanı, Güneydoğu Anadolu Bindirme Kuşağı'nda yer alır. Bu masif, Üst Kretase'den itibaren Avrasya ile Arap-Afrika levhalarının birbiriyle çarpışması sonucu gelişmiş, Güneydoğu Anadolu'daki en büyük masiftir. Petrografik ve jeokimyasal analizler sonucunda gözlü gnays, amfibolit, mikaşist, biyotitli metagranit, kuvarso-feldispatik gnays ve melapegmatitten ibaret Yastıktaş birimi, kuvarsofeldispatik gnays ve amfibolitten ibaret Karakuş birimi, mermer, kuvarsit, kuvarsşist, mikaşist ve fillitten oluşan Bitlis grubu, fliş özelliğindeki Gökçimen, klorit-kloritoyid şist, kuvarsit, fillit, mermer ve metaseyl ardalanmasından oluşan Kuyutu formasyonu, tortul ve volkanik arakatkılı Çadırdağ birimleri gibi litolojik birimleri kapsar. Bu kayaç gruplarını açılı uyumsuzlukla yamaç molozu (Qym) ve alüvyonlar (Qal) örter. Metamorfik birime ait kayaçların jeokimyasal özellikleri bu kayaçların kalkalkalen magma ürünü olduklarını göstermektedir. Mineral örneklerinin hafif Nadir Toprak Elementlerinin, ağır Nadir Toprak Elementlere oranla yüksektir. Nadir Toprak Elementlerindeki bu değişim, hidrotermal etkiyi işaret eder. Tüm kayaç örneklerine ait diyagramlarda negatif Eu anomalisinin varlığı ise, kıta kabuğundan kirlenme, feldispatın ortamdan uzaklaştırılması, sedimanter dehidratasyon yoluyla mağmaya sediman karışımı gibi nedenlerden kaynaklanabilir. İncelemeler, Bitlis metamorfitlerinin gnays ve amfibolit bilesimli kayaçlarının bazik kökenli ve kıtasal kabuktan kirlenmiş kalkalkalen bir özellikte olduklarını ve Geç Kretase'de muhtemelen Kampaniyen'deki; mikaşistlerin granatlarından alınan Sm-Nd izotop yaşı 80.508±0.11 Ma ve 79.293±0.10 Ma vermektedir. Bu jeokronolojik değer, Arap kıtasal bloğu kuzeye daldıktan sonra gelişen pik metamorfizmanın yaşı olarak yorumlanmıştır. Amfibolit fasiyesinden yeşilşist fasiyesine kadar değişim gösteren mineral parajenezindeki düşük sıcaklık metamorfizmasına masifin yükselme süreci etki etmiştir. Farklı basınç-sıcaklık şartlarında bitlis metamorfitlerinin çok az bir kısmı kırıntılı, büyük bir kısmı ise mafik magmatik kayaçların metamorfizmaya uğramasıyla oluşmuş bazik magmatik kayaçların tektonik faaliyetler etkisiyle dinamotermal metamorfizmaya uğramaları sonucunda oluştuklarını göstermektedir. Anahtar Sözcükler: Bitlis metamorfiti, Sm-Nd jeokronolojisi, Dinamotermal metamorfizma

This work as a post graduate thesis comprises metamorphic rock's petrography, petrology and geochronology in between Budaklı and Bölükyazı vilage (Hizan-Burdur). Investigated area is inside Bitlis massive and Southeastern Anatolia Thrust Belt. These massive is biggest massive as aresult of collision between Avrasia and Arabia-Aphrica plate. Petrographical and geochemical analyses show that Karakuş formation comprise of amphibolite, gneisse, micaschiste, quarzfeldispatic gneisse, biotite metagranite, Bitlis groupe comprise of marble, quartsite, quarzschiste, micaschiste and phylite, Gökçimen also comprises flysch, Kuyutu formation comprises chloritoid-chlorite schiste, quartsite, marble and metaschell, Çadırdağ formation comprises sedimanter and volcanic rocks. These formations cover slope wash and aluvions. Geochemichal character of metamorphic rocks shows calcalkalen magma type. It is Light REE as regard Hight REE of mineral samples. These changes in REEs indicate hydrothermal effect. The negative Eu anomalies in all rocks can stems from contamination in crustal continental, conduct away of feldispat, sediman mixing by sedimanter dehydratation in magmaetc. The investigate show that Bitlis metamorphic's rocks is characters with basic origin and little contamination from crustal continental. Sm-Nd isotopic age is Campanien as a 80.508±0.11 Ma and 79.293±0.10. The geochronologic value is peak metamorphism age after northern subduction of Arabia crustal shell. Mineral paragenesis show change from amphibolite to greenstone facies. The low temperature metamorphism is ensued exhumation of massive.At different In different pressure-temperature conditions , only a smallpart of the BitlisMetamorphics is crumblend and a large part shows that the mafic rocks are formed as aresult of dynamotermal metamorp hism under the influence of tectonic activities. Key words: Bitlis metamorphite, Sm-Nd geochronology, Dinamothermal metamorphism