İLKÖĞRETİM 8.SINIF TÜRKÇE DERS KİTAPLARINDAKİ METİNLERE DAYALI OLARAK HAZIRLANAN SORULAR ÜZERİNE BİR İNCELEME

Abstract

Yüksek Lisans Tezi İlköğretim 8. Sınıf Türkçe Ders Kitaplarındaki Metinlere Dayalı Olarak Hazırlanan Sorular Üzerine Bir İnceleme Murat ŞENGÜL Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı 2005; Sayfa: XVI+221 Gittikçe daha karmaşık bir hâl alan yaşam alanında, öğrencileri, bilgi toplumunun bir üyesi olarak yetiştirmek zorunluluk haline gelmiştir. Öğrencilere, dili etkin bir şekilde kullanma becerisi kazandırmanın yanı sıra, temel kavramları anlama ve yorumlama, bilimsel, yaratıcı ve eleştirel düşünme, problem çözme, araştırma yapma gibi öğrenme yeterlilikleri biçiminde formüle edilen üst düzeydeki bilişsel becerilerin, öğretme-öğrenme süreci içerisinde öğrencilere kazandırılacağı en temel kaynaklar olan Türkçe ders kitaplarının, bu nitelikleri gerçekleştirici bir yapıda olmaları gerekmektedir. Türkçe ders kitaplarındaki metinlere dayalı olarak oluşturulan metne hazırlık ve metin sonu sorulan, öğrencileri sorgulamaya, belirli konular üzerinde düşünmeye sevk ettiği için bu sorular, metinlerin anlamlandırılması sürecinde, sorgulamaya dayalı öğretim tekniklerinin çıkış noktası olarak kabul edilebilir. Bu sorular, öğrencilerin farklı bakış açılarına yöneltilmesine, böylelikle, dil ile düşünce arasındaki ilişkiye bağlı olarak zihinsel işleyişin üst düzeyde gerçekleşmesine de olanak sağlar. Bu araştırma, Türkçe Eğitim Programı 'nda ortaya konan hedeflere bağlı olarak, ilköğretim okullarında okutulan Türkçe ders kitaplarındaki metinlere dayalı olarak oluşturulan metne hazırlık ve metin sonu sorularının, dil gelişimi-zihinsel gelişim çerçevesinde, öğrencilerin okuduğunu anlama, Türkçeyi etkin bir şekilde kullanma yeterliliklerinin göstergesi olan bilişsel becerileri hangi düzeyde gerçekleştirdiklerini belirlemek amacıyla yapılmıştır. Bu çalışmada, öncelikle, araştırmanın amacına bağlı olarak, soru sorma becerileriyle ilgili kuramsal bir çerçeve oluşturulmuş, daha sonra Millî Eğitim Bakanlığı IIItarafından 2003-2004 eğitim-öğretim yılında ilköğretim okullarının 8. sınıflarında okutulmak üzere önerilen 13 ders kitabındaki 486 metnin tamamında yer alan 971 metne hazırlık, 4508 metin sonu sorusu olmak üzere toplam 5479 soru, bilişsel alan basamakları, soruluş amaçlan, cevap kaynakları ve hazırlanış şekillerine göre incelenmiştir. İnceleme doğrultusunda elde edilen sonuçlar, içinde bulundukları yaş ve sınıf seviyesine bağlı olarak, İlköğretim 8. sınıflarda okutulan Türkçe ders kitaplarındaki metinlere dayalı olarak oluşturulan metne hazırlık ve metin sonu sorularının, öğrencilere; öğrenme, hatırlama, sıralama, sınıflama, birleştirme, yorumlama, sonuçları kestirme, öğrenilen bilgileri yeni durumlara uyarlama, araştırma yapma, tartışma, karşılaştırma, varsayımlar oluşturma, varsayımları irdeleme, varsayım ve olguları ayırma, alternatif görüşler üretme, temel düşünceleri ve mantıksal ilişkileri tanıma ve keşfetme, parça-bütün ilişkisi kurma, sebep-sonuç ilişkisi kurma, genellemeler yapma ve bütün bunların sonunda değerlendirmelerde bulunma gibi çok yönlü bakış açılarını kazandırmaya ve geliştirmeye uygun olarak hazırlanması gerektiği halde, bu soruların, Temel Eğitim Okulları Türkçe Eğitim Programı'nda belirlenen hedefler ve bu hedeflere bağlı olarak öğrencilere kazandırılması düşünülen davranışların gerçekleştirilmesine yeterli düzeyde katkı sağlayamadığını ortaya koymaktadır. Anahtar Sözcükler: Öğretim, Türkçe öğretimi, bilişsel beceriler, Türkçe ders kitapları, metne hazırlık soruları, metin sonu soruları. IV