ÖĞRETMENLERDE ÇEVRE SAĞLIĞI OKURYAZARLIĞI VE İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ KAYGISI: EKOLOJİK AYAK İZİ FARKINDALIĞININ ARACILIK ROLÜ

Abstract

Son yıllarda giderek artan çevre kirliliği ve bu kirlilikten kaynaklanan iklim değişikliği, bireylerde fiziksel ve ruhsal sağlık sorunlarını da beraberinde getirmektedir. Büyük ölçüde insan faaliyetleri sonucu meydana gelen bu kirliliğin önlenebilmesi ve gelecek kuşaklar için tehdit oluşturmaması amacıyla bireylerin çevresel sağlık okuryazarlığının ve ekolojik ayak izi farkındalığının artırılması önem teşkil etmektedir. Bu doğrultuda gerçekleştirdiğimiz çalışmanın amacı gelecek nesillere yön verecek olan öğretmenlerin çevre sağlığı okuryazarlığı ve iklim değişikliği kaygı düzeylerinin belirlenmesi ve ekolojik ayak izi farkındalığının bu ilişkide ki aracı rolünün saptanmasıdır. Nicel yöntemler ve kesitsel- ilişkisel araştırma tasarımı kullanılarak gerçekleştirilen çalışma 30 Nisan- 17 Eylül 2025 tarihleri arasında gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın örneklemini Elazığ ve Erzincan illerinde MEB'e bağlı ilkokul, ortaokul ve lise kademelerinde görev yapan 281 öğretmen oluşturmuştur. Verilerin elde edilmesinde 'Tanıtıcı Bilgi Formu', 'Çevre Sağlığı Okuryazarlığı Ölçeği', 'İklim Değişikliği Kaygı Ölçeği' ve 'Ekolojik Ayak İzi Farkındalık Ölçeği' kullanılmıştır. Çalışmada toplanan veriler, SPSS for Windows 22 yazılımı aracılığıyla analiz edilmiştir. Betimleyici istatistikler olarak; sayısal değerler, yüzdeler, minimum ve maksimum değerler, ortalama ve standart sapma kullanılmıştır. Verilerin normal dağılıma uygunlukları ise "Kurtosis" ve "Skewness" kat sayıları (±2) ile hesaplanmıştır. Aracılık rolünün analizinde ise Yapısal Eşitlik Modeli (YEM) ile Bootstrap tekniği kullanılmıştır. Çalışmamızın sonuçlarına göre, Çevre Sağlığı Okuryazarlığının, İklim Değişikliği Kaygısı üzerinde doğrudan anlamlı bir etkisinin bulunmadığı fakat Çevre Sağlığı Okuryazarlığının, Ekolojik Ayak İzi Farkındalığı üzerinde anlamlı bir etkisinin olduğu ve Ekolojik Ayak İzi Farkındalığının, Çevre Sağlığı Okuryazarlığı ile İklim Değişikliği Kaygısı arasındaki ilişkide aracı rol oynadığı sonucuna ulaşılmıştır. Bu sonuç, bireylerde çevresel sağlık okuryazarlığı düzeylerinin artırılmasının, çevresel farkındalık oluşturabileceğini ve artan farkındalığın öğretmenlerde iklim değişikliği kaygısına yol açabileceğini göstermektedir.

In recent years, increasing environmental pollution and the resulting climate change have brought about physical and mental health problems for individuals. To prevent this pollution, largely caused by human activities, and to ensure it doesn't pose a threat to future generations, it is crucial to increase individuals' environmental health literacy and ecological footprint awareness. The aim of this study is to determine the environmental health literacy and climate change anxiety levels of teachers, who will guide future generations, and to identify the mediating role of ecological footprint awareness in this relationship. This study, conducted using quantitative methods and a cross-sectional-relational research design, took place between April 30 and September 17, 2025. The sample consisted of 281 teachers working in primary, secondary, and high schools affiliated with the Ministry of National Education in Elazığ and Erzincan provinces. Data were collected using a 'Demographic Information Form', the 'Environmental Health Literacy Scale', the 'Climate Change Anxiety Scale', and the 'Ecological Footprint Awareness Scale'. The data collected in this study were analyzed using SPSS for Windows 22 software. Descriptive statistics included numerical values, percentages, minimum and maximum values, mean, and standard deviation. The normality of the data distribution was calculated using the "Kurtosis" and "Skewness" coefficients (±2). Structural Equation Modeling (SEM) and Bootstrap techniques were used to analyze the mediating role. According to the results of our study, Environmental Health Literacy does not have a direct significant effect on Climate Change Anxiety, but it does have a significant effect on Ecological Footprint Awareness, and Ecological Footprint Awareness plays a mediating role in the relationship between Environmental Health Literacy and Climate Change Anxiety. This result shows that increasing environmental health literacy levels in individuals can create environmental awareness, and increased awareness can lead to climate change anxiety in teachers.