TÜRKİYE'DE ENERJİ TÜKETİMİ KAPSAMINDA ÇEVRESEL KUZNETS EĞRİSİ ANALİZİ

Abstract

Bu çalışmanın amacı, Türkiye'de enerji tüketimi, ekonomik büyüme ve karbon emisyonları arasındaki ilişkiyi incelemek ve ÇKE hipotezinin geçerliliğini 1980-2024 dönemi için yıllık verilerle sınamaktır. ÇKE hipotezi, ekonomik büyüme ile çevresel bozulma arasında ters-U formunda bir ilişki bulunduğunu ileri sürmektedir. Bu yaklaşıma göre, ekonomik faaliyetler ilk aşamada çevresel kirliliği artırmakta; ancak belirli bir gelir düzeyi aşıldığında çevresel baskılar azalmaya başlamaktadır. Dolayısıyla, ekonomik büyümenin uzun vadede çevresel kalitenin iyileşmesine katkı sağlayabileceği öngörülmektedir. Araştırmada, değişkenler arasındaki uzun ve kısa dönemli ilişkileri tespit edebilmek için ekonometrik bir model olan Gecikmesi Dağıtılmış Otoregresif (ARDL) sınır testi yaklaşımı benimsenmiştir. Analizde, karbon emisyonu (CO?) bağımlı değişken, enerji tüketimi (EC), Gayri Safi Yurtiçi Hâsıla (GSYH) ve GSYH'nin karesi (GSYH²) ise bağımsız değişkenler olarak kullanılmıştır. Değişkenlerin durağanlık özellikleri Genişletilmiş Dickey-Fuller (ADF) birim kök testi ile incelenmiş ve araştırma bulguları, enerji tüketimi ile karbon emisyonları arasında anlamlı bir pozitif ilişki olduğunu ortaya koymaktadır. Uzun dönem tahmin sonuçlarına göre, enerji tüketimindeki %1'lik artışın karbon emisyonlarını %0.63 oranında artırdığı tespit edilmiştir. Öte yandan, ekonomik büyüme değişkenlerinin istatistiksel olarak anlamsız çıkması, ÇKE hipotezinin Türkiye özelinde geçerli olmadığını göstermektedir. Kısa dönemde enerji tüketiminin emisyonları %0.56 arttırdığı, diğer değişkenlerin ise anlamlı bir etkisinin bulunmadığı görülmektedir. Hata düzeltme katsayısının negatif ve anlamlı olması (-0.89), modelin uzun dönem dengesine hızlı bir şekilde geri döndüğünü göstermektedir. Bu sonuçlar ışığında, Türkiye'nin çevresel sürdürülebilirlik hedeflerine ulaşabilmesi için enerji verimliliği politikalarına ve yenilenebilir enerji kaynaklarına yönelik yatırımlara ağırlık verilmesi önerilmektedir. Ayrıca, karbon emisyonlarını kontrol altına alacak düzenleyici politikaların uygulanmasının önemi ortaya çıkmaktadır

The aim of this study is to examine the relationship between energy consumption, economic growth, and carbon emissions in Türkiye and to test the validity of the Environmental Kuznets Curve (EKC) hypothesis using annual data for the period 1980-2024. The Environmental Kuznets Curve (EKC) hypothesis proposes that there is an inverted-U shaped relationship between economic growth and environmental degradation. According to this approach, economic activities initially increase environmental pollution; however, once a certain income level is exceeded, environmental pressures begin to decrease. Therefore, it is predicted that economic growth can contribute to the improvement of environmental quality in the long run. In the study, an econometric model, the Distributed Autoregressive Lag (ARDL) bounds testing approach, was adopted to identify long- and short-run relationships between the variables. In the analysis, carbon emissions (CO?) were used as the dependent variable, while energy consumption (EC), Gross Domestic Product (GDP), and the square of GDP (GDP²) were used as the independent variables. The stationarity properties of the variables were examined using the Extended Dickey-Fuller (ADF) unit root test, and the research findings reveal a significant positive relationship between energy consumption and carbon emissions. According to the long-term estimation results, a 1% increase in energy consumption increases carbon emissions by 0.63%. On the other hand, the statistical insignificance of the economic growth variables indicates that the Environmental Kuznets Curve hypothesis is not valid for Türkiye. It is observed that energy consumption increases emissions by 0.56% in the short term, while the other variables have no significant effect. The negative and significant error correction coefficient (-0.89) indicates that the model quickly returns to its long-term equilibrium. In light of these results, it is recommended that Türkiye prioritize energy efficiency policies and investments in renewable energy sources to achieve its environmental sustainability goals. Furthermore, the importance of implementing regulatory policies to control carbon emissions is highlighted.