TÜRKİYE'DE YAŞANAN SİYASİ KRİZLERİN EKONOMİK GÖSTERGELERE ETKİSİ ÜZERİNE BİR MODEL ÇALIŞMASI

Abstract

Dünya ekonomisinde yaşanan değişim ve gelişmelerin beraberinde getirdiği küreselleşeme olgusu ülkeler arasında ekonomik, siyasal ve sosyal hayatta bağımlılıklar oluşturmuştur. Bağımlılıkların oluşturmuş olduğu bu durum ülkelerin ekonomi politikalarının belirleyici kurumu olan siyaset kurumlarını, ekonomik sistemlerini ve siyasi yapılarını birbirinden ayrılmaz bir bütün hale gelmesi ile birlikte ekonomik, siyasi ve idari güçlerin tek belirleyicisinin ekonomi üzerine kurulu olmasını da beraberinde getirmiştir. Siyaset ve ekonominin bu kadar iç içe olduğu bir ortamda, siyasette ve politika yapıcı kurumlarda meydana gelen dalgalanmalar ülke ekonomilerini derinden etkileyebilmektedir. Hükümetlerin yapmış olduğu yanlış ekonomi politikaları, yanlış kararlar, belirsizlik durumları, krizleri de beraberinde getirebilmektedir. Bu bağlamda çalışmada uluslararası ve ulusal konjonktürde Türkiye'nin politik ve ekonomik kırılganlık analizi yapılmıştır. Bu çalışmada iki analiz yapıldığı için iki farklı veri seti bulunmaktadır. İlk veri seti Türkiye'nin genel ekonomik görünümüne ait değişkenler (Cumhuriyet altını satış fiyatı, BİST Toplam işlem hacmi, brüt dış borç stoku, işsizlik oranı, tüketici kredisi, Avrupa brend petrol spot fob fiyatı, altın, döviz, toplam para arzı, tüfe bazlı reel efektif döviz kuru, döviz varlıkları, altın rezervi, resmi rezerv varlıklar, toplam rezervler, tüketici fiyat endeksi ve toplam yabancı turist sayısı) esas alınmıştır. Uluslararası analiz veri setinde 2006-2021 dönemleri için Barış Fonu tarafından ortaya konulan kırılganlık indeksi, işsizlik oranı, enflasyon oranı, büyüme oranı ve ihracatın ithalatı karşılama oranı kullanılmıştır. Ulusal analiz için yapısal kırılmalı testlerden Lee ve Strazicich (2003) birim kök testi uygulanırken, uluslararası kırılganlık analizinde Birimler arası korelasyon testi ve homojenlik testi yapılmış elde edilen sonuçlara göre yatay kesit bağımlılığı olan ikinci nesil birim kök testinin kullanılması uygun görülmüştür. İkinci nesil birim kök testlerinden çok değişkenli genişletilmiş Dickey Fuller (MADF)panel birim kök testi, ikinci nesil panel eşbütünleşme testlerinden ortalama grup dinamik en küçük kareler (DOLSMG) tahmincisi ve Westerlund (2007) Panel Eşbütünleşme testi uygulanmıştır. Elde edilen sonuçlara göre kırılganlık analizinde Türkiye'nin en çok enflasyon değişkeninden etkilendiği belirlenmiş olup diğer kırılganlık gösteren ülkeler arasında kırılganlığın daha az görüldüğü sonucuna ulaşılmıştır.The phenomenon of globalization brought about by the changes and developments in the world economy has created dependencies in economic, political and social life between countries. This situation, created by dependencies, has brought along the fact that the political institutions, economic systems and political structures, which are the determining institutions of the economic policies of the countries, have become an inseparable whole, and that the only determinant of economic, political and administrative powers is based on the economy. In an environment where politics and economy are so intertwined, fluctuations in politics and policy-making institutions can deeply affect the economies of the countries. Wrong economic policies, wrong decisions and uncertainty situations made by governments, can bring along crises. In this context, in this study, Turkey's political and economic fragility analysis in international and national conjuncture has been made. Since two analyzes were performed in this study, there are two different data sets. The first data set is based on the variables of Turkey's general economic outlook . (Republican gold sales price, BIST total transaction volume, gross foreign debt stock, unemployment rate, consumer credit, European brand oil spot fob price, gold, foreign exchange, total money supply, CPI-based real effective exchange rate, foreign exchange assets, gold reserve, official reserve assets, total reserves, consumer price index and total number of foreign tourists). In the international analsin data set, the fragility index, unemployment rate, inflation rate, growth rate and export-import coverage ratio, which were put forward by the Peace Fund for the period 2006-2021, were used While Lee and Strazicich (2003) unit root test, which is one of the structural break tests, was applied for national analysis, inter-unit correlation test and homogeneity test were performed in international fragility analysis, and according to the results obtained, it was deemed appropriate to use the second generation unit root test with cross-section dependence. Multivariate extended Dickey Fuller (MADF) panel unit root test from second generation unit root tests, mean group dynamic least squares (DOLSMG) estimator from second generation panel cointegration tests and Westerlund (2007) Panel Cointegration test were applied. According to the results obtained, it was determined in the fragility analysis that Turkey was most affected by the inflation variable, and it was concluded that fragility was less common among other frailty countries.