Mısır Beylerbeyi Hayır Bey'in Muhallefâtı (1517- 1522)

Abstract

Beylerbeyi, Osmanlı taşra teşkilatında en büyük idari birim olan eyaletin yöneticisidir. Beylerbeyi idareci olmasının yanında bulunduğu eyaletin en yüksek rütbeli komutanı idi. Bu yönleriyle beylerbeyi bulunmuş olduğu eyalette padişahın vekili olup, devleti her anlamda temsil ederdi. Eyaletlerin konumuna göre beylerbeyinin görev ve sorumlulukları da değişmekteydi. Osmanlı devleti bir bölgeyi ele geçirdikten sonra, bölgenin konumuna uygun olarak beylerbeyi tayin ederdi. Genellikle halkla uyum içerisinde olan, halkın devletle kaynaşmasını sağlayabilecek, devlet kurum ve sistemlerini bölgede yerleştirebilecek, iyi bir asker ve güvenilir olan kişiler arasından beylerbeyi atanırdı. Osmanlı Devleti Beylerbeyi atarken bu özelliklerin yanı sıra, bölgede önceden görev yapmış olan idarecilere öncelik verirdi. Bu politika neticesinde kısa sürede bölgedeki hâkimiyetini sağlardı. Bu siyasetin gereği olarak Hayır Bey Mısıra beylerbeyi olarak atanmıştır. Memlûkler döneminde Halep naibi olan Hayır Bey, Yavuz Sultan Selimin Mısır seferi sırasında emri altındaki beyleriyle Osmanlı idaresine girmiştir. Yavuz Sultan Selimin Mısırı ele geçirmesinde önemli hizmetleri görülen Hayır Bey, Yavuz Sultan Selimin teveccühünü kazanmış bunun neticesinde Mısıra atanan ilk Osmanlı Beylerbeyi olmuş ve Mısırda Osmanlı idaresinin yerleşmesini sağlamıştır. Muhallefât defterleri, ölen kişilerin menkûl veya gayr-i menkûllerini içeren kayıtlar olup sosyal ve ekonomik tarih açısından önemli yere sahiptirler. Bu çalışmada, Osmanlı Devletinin Mısırda görev yapan ilk beylerbeyi Hayır Beyin muhallefâtı incelenmiştir