EL-İLELU’L-MÜTENAHİYE ÖZELİNDE İBNU’L-CEVZÎ’NİN BAZI METİN TENKİDİ UYGULAMALARI

Abstract

Fıkıh, tefsir, hadis, coğrafya, tıp, vaaz ve ahlâk gibi çok farklı alanlarda, 380’i aşkın eser telif eden Ebû’lFerec İbnu’l-Cevzî, hicri altıncı asrın en önemli İslâm âlimlerindendir. İbnu’l-Cevzî’nin hadis alanındaki ilmî dirayeti, özellikle Kitabu’l-Mevzûât ve el-İlelu’l-Mütenâhiye fi’l-Ehâdîsi’l-Vâhiye adlı eserlerinde ön plana çıkmaktadır. İbnu’l-Cevzî, Kitabu’l-Mevzûât’ta uydurma rivayetleri, el-İlelu’l-Mütenâhiye’de ise kendileri ile ihticâc olunmayan çok zayıf, vâhî rivayetleri bir araya getirdiğini belirtmektedir. Müellif, eserlerinde geleneksel usule uyarak öncelikle sened tenkidi yapmış, gerekli gördüğü yerlerde ise metin tenkidinde bulunmuştur. Bu değerlendirmelerinde müteşeddit davranmasından dolayı İslâm âlimleri tarafından zaman zaman tenkid edilmişse de hicri altıncı asırda metin tenkidinde bulunmuş olması onun ilmî cesarete ve dirayete sahip olduğunu göstermektedir. el-İlel’de, rivayetlerin değerlendirilmesinde müellifin uygulamış olduğu bazı metin tenkidi uygulamaları bu makalenin konusunu teşkil etmektedir. Eserin genelinde sened tenkidi ağırlıklı olarak kullanılmışsa da bazı rivayetlerin tahlilinde metin tenkidi de yaptığı tespit edilmiştir. Geleneksel usule uyarak sened tenkidi yapmaksızın metin tenkidi yapmadığı görülmüştür. Geleneksel hadis anlayışının hakim olduğu bir dönemde İbnu’l-Cevzî’nin bazı rivayetleri metin tenkidi süzgecinden geçirmiş olması ehemmiyet arzetmektedirAbu'l-Ferec Ibn al-Jawzi, who has over 380 works in many different fields such as fiqh, tafsir, hadith, geography, medicine, sermon and morality, was one of the most important Islamic scholars of the sixth century. Ibn al-Jawzi's scientific affirmation in the field of hadith emerges in the foreground especially in the works of Kitab al-Mevzhât and al-Ilel al-Mütenhiye fi'l-Ehâdî al-Vahiye. His book Kitabu’l-Mevzûât involves fabrication hadiths. The book el-Ilelu’l-Mütenâhiye Fi’l-Ehâdîsi’l-Vâhiye compiles the hadiths which are rather weak and with whom adjudication is not possible. The author, in his works, first made a narrative criticism in accordance with the traditional method, and when necessary he found it in a text criticism. Ibn’ul-Cevzî, because of being strict with his critics has been criticised by Islamic scholars. However, the fact that he had been in the text criticism in the sixth century shows that he has scientific knowledge and affirmation. In al-Ilel, some text criticisms applied by the author in evaluating narratives constitute the subject of this article. Although the narrative criticism has been used predominantly in the whole of the work, it has been determined that some of the narratives also made text criticism in the analysis. It has been observed that he did not make textual criticism without following the traditional criticism. It is worth noting that Ibn al-Jawzi had spent some of his narrations in text criticism at a time when the traditional hadith understanding dominated