FARKLI KORONAL DİZAYNA SAHİP POST DİRİLLERİNİN DENTİNDE OLUŞTURDUĞU MİKROÇATLAKLAR ÜZERİNE ETKİLERİ: BİR MİKRO BİLGİSAYARLI TOMOGRAFİ DEĞERLENDİRMESİ

Abstract

Bu çalışmanın amacı, kor yapılı ve kor yapısız olmak üzere farklı koronal tasarıma sahip fiber post dirillerinin ve 2 mm ferrule korumalı dekorone ile MOD kavite şeklindeki kavite geometrisinin, kök dentininde oluşturduğu mikroçatlak oluşum potansiyelini ve madde kaybı miktarını mikro bilgisayarlı tomografi (Mikro-BT) yöntemiyle değerlendirmektir. Bu bağlamda çalışmada, post uzunluğu ve apikal çap sabit tutulurken yalnızca koronal tasarım ve kavite geometrisinin değiştirilmesiyle, bu değişkenlerin mikroçatlak oluşumu ve dentin kaybına olan etkileri izole olarak değerlendirildi. Çalışmada çekilmiş insan mandibular birinci premolar dişleri kullanıldı. Numuneler, koronal tasarım ve kullanılan post dirili tipine göre rastgele dört gruba ayrıldı (n=15). Periodontal ligament, ortalama kalınlık referans alınarak mum ile simüle edildi ve örnekler akrilik bloklara gömüldü. Kök kanal tedavilerini takiben post boşluğu preparasyonu ilgili gruplara ait dirillerle gerçekleştirildi. Dentin hacim kaybı ve mikroçatlak oluşumu, işlemler öncesi ve sonrası alınan yüksek çözünürlüklü Mikro-BT görüntüleri üzerinden apikal güta-perka bitim seviyesinden itibaren koronal yönde 0-3, 3-6 ve 6-9 mm aralıklarında analiz edildi. Verilerin normal dağılım göstermediği saptandığından, gruplar arası karşılaştırmalarda Kruskal Wallis, post-hoc değerlendirmelerde Mann-Whitney U ve kategorik veriler için Ki-kare ile Fisher's Exact testleri kullanıldı (p<0,05). Mikro-BT analizleri sonucunda, 0-3, 3-6 ve 6-9 mm aralıklarında gruplar arasında mikroçatlak oluşumu açısından istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmadı (p>0,05). Ancak dentin hacim kaybı verileri incelendiğinde, MOD kaviteli ve kendinden kor yapılı diril uygulanan grubun, diğer gruplara kıyasla istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha fazla madde kaybına neden olduğu saptandı (p<0,05). En düşük dentin kaybı ise 2 mm ferrule korumalı ve kor yapısız diril kullanılan grupta gözlendi. Fiber post uygulamalarında kullanılan dirillerin koronal tasarımı ve kavite geometrisi, dentin kaybı üzerinde belirleyici rol oynamaktadır. Kor yapılı diriller dentin kaybını artırırken, kor yapısız diriller daha doku koruyucu bir yaklaşım sunmaktadır. Mikroçatlak oluşumu açısından istatistiksel fark saptanmasa da, daha geniş koronal tasarıma sahip dirillerin sayısal olarak çatlak riskini artırma eğilimi gösterdiği görüldü. Bu bulgular ışığında, klinik uygulamalarda ferrule etkisini koruyan ve doku koruyucu diril tasarımlarının tercih edilmesi gerektiği sonucuna varıldı. Anahtar Kelimeler: Dentin kaybı, Dentin mikroçatlakları, Diril tasarımı, Fiber post, Mikro-BT.The aim of this study was to evaluate the potential for microcrack formation and the amount of substance loss in root dentin caused by fiber post drills with different coronal designs, namely drills with and without a core structure, as well as by different cavity geometries, including decoronated teeth with 2 mm ferrule preservation and MOD cavity design, using microcomputed tomography (Micro-CT). In this context, by keeping the post length and apical diameter constant and modifying only the coronal design and cavity geometry, the effects of these variables on microcrack formation and dentin loss were evaluated in an isolated manner. Extracted human mandibular first premolar teeth were used in the study. The specimens were randomly divided into four groups (n = 15) according to coronal design and the type of post drill used. The periodontal ligament was simulated using wax based on mean thickness values, and the specimens were embedded in acrylic blocks. Following root canal treatment, post space preparations were performed using the drills corresponding to each group. Dentin volume loss and microcrack formation were analyzed on high-resolution Micro-CT images obtained before and after the procedures at 0–3, 3–6, and 6–9 mm levels in the coronal direction from the apical termination of the gutta-percha filling. Since the data did not show a normal distribution, the Kruskal–Wallis test was used for intergroup comparisons, the Mann–Whitney U test for post-hoc analyses, and the Chi-square and Fisher's Exact tests for categorical data (p < 0.05). Micro-CT analyses revealed no statistically significant differences among the groups in terms of microcrack formation at the 0–3, 3–6, and 6–9 mm levels (p > 0.05). However, evaluation of dentin volume loss demonstrated that the group with MOD cavities prepared using core-integrated drills exhibited significantly greater substance loss compared to the other groups (p < 0.05). The lowest dentin loss was observed in the group with 2 mm ferrule preservation prepared using drills without a core structure. The coronal design of fiber post drills and cavity geometry play a decisive role in dentin loss. While core-integrated drills increase dentin removal, drills without a core structure provide a more tissue-preserving approach. Although no statistically significant difference was detected regarding microcrack formation, drills with wider coronal designs showed a numerical tendency toward increased crack risk. Based on these findings, it can be concluded that ferrule-preserving and tissue-conservative drill designs should be preferred in clinical practice. Keywords: Dentin loss, Dentin microcracks, Drill design, Fiber post, Micro-CT