TÜRKİYE'DE TARIMSAL DESTEKLEME POLİTİKALARI VE TARIMSAL ÜRETİM İLİŞKİSİ

Abstract

Günümüzde gıda güvenliğinin sağlanmasında, kalkınmanın sürdürülebilirliğinde ve tarımsal istihdamda merkezi bir konumda yer alan ve stratejik bir sektör olan tarım, aynı zamanda devletlerin sosyal ve iktisadi politikalarının da merkezinde bulunmaktadır. Tarımın hem sosyal hem de iktisadi politikaların merkezinde yer alması, bu alana ilişkin destekleri de ön plana çıkarmaktadır. Bu bağlamda çalışmada, Türkiye'de 2006:Q1-2024:Q4 dönemi için tarımsal destekleme politikaları kapsamında yapılan tarımsal destekleme ödemeleri ile tarımsal üretim ilişkisinin incelenmesi amaçlanmıştır. Çalışmada, özellikle mevsimsel değişimlerin tarımsal üretimdeki etkisinin daha net incelenebilmesi için fourier tabanlı yöntemler kullanılmıştır. Değişkenler arasında eşbütünleşme ilişkisinin incelenmesi amacıyla yapılan Fourier Shin eşbütünleşme testi sonuçlarına göre, değişkenler arasında uzun dönemli bir ilişkinin mevcut olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Uzun dönem katsayı tahmini için yapılan Fourier FMOLS sonuçlarına göre, tarımsal destek ödemelerindeki %1'lik artış tarımsal üretimi 0.186 birim azaltmıştır. Ayrıca çalışma bulguları, tarımsal istihdamın yanı sıra traktör ve biçerdöver sayısındaki artışın tarımsal üretim üzerinde olumlu bir etkiye sahip olduğunu ve bu etkinin sırasıyla 1.234 ve 0.040 olarak gerçekleştiğini göstermiştir. Buna karşılık, işsizlik oranındaki bir birimlik artış ise tarımsal üretimi 0,246 birim azaltmıştır. Fourier Toda-Yamamoto nedensellik testi, tarımsal istihdam ve tarımsal üretim arasında çift yönlü nedenselliğin yanı sıra tarımsal destek ödemeleri, enflasyon ve işsizlik göstergelerinden tarımsal üretime doğru tek yönlü nedenselliğin olduğunu ortaya koymuştur. Sonuçlar, Türkiye'deki mevcut tarımsal destekleme politikalarının üretimi teşvike yetersiz olduğunu ve bu nedenle desteklerin öncelikle üretim odaklı olması gerektiğini göstermektedir. Ayrıca tarımsal istihdam ve makineleşmenin üretim üzerindeki olumlu etkileri göz önünde bulundurulduğunda, tarımda işgücünün verimli kullanılmasını sağlayacak ve tarımsal makineleşme yatırımlarının artmasını teşvik edecek politika ve reformların bir zorunluluk olduğu belirtilebilir.

Agriculture, a strategic sector that is central to food security, sustainable development and agricultural employment, is also at the center of social and economic policies of states. The fact that agriculture is at the center of both social and economic policies brings support to the forefront. In this context, this study aims to analyze the relationship between agricultural support payments made within the scope of agricultural support policies and agricultural production for the period 2006:Q1-2024:Q4 in Türkiye. In the study, Fourier-based methods are used in order to analyze the effect of seasonal changes on agricultural production more clearly. According to the results of the Fourier Shin cointegration test conducted to examine the cointegration relationship between the variables, it is concluded that there is a long-run relationship between the variables. According to the Fourier FMOLS results for long-run coefficient estimation, a 1% increase in agricultural support payments decreased agricultural production by 0.186 units. Moreover, the findings of the study showed that an increase in the number of tractors and harvesters as well as agricultural employment had a positive effect on agricultural production, which was realized as 1.234 and 0.040, respectively. On the other hand, a one unit increase in the unemployment rate decreased agricultural production by 0.246 units. The Fourier Toda-Yamamoto causality test revealed that there is bidirectional causality between agricultural employment and agricultural production as well as unidirectional causality from agricultural support payments, inflation and unemployment indicators to agricultural production. The results suggest that the current agricultural support policies in Türkiye are insufficient to incentivize production and therefore, support should be primarily production-oriented. Moreover, considering the positive effects of agricultural employment and mechanization on production, it can be stated that policies and reforms that will ensure the efficient use of labor in agriculture and encourage increased investments in agricultural mechanization are a requirement.