TARİHİ SÜREÇ İÇERİSİNDE ANADOLU SELÇUKLU DEVLETİ'NDE KÖLELİK KURUMU

Abstract

Köle, hukukî, iktisadî ve sosyal ihtiyaçlarından mahrum bırakılıp özgürlüğüne zincir vurulan ve hür insanlara nazaran çok aşağı statüde kabul edilen kimseye denmektedir. İslam Hukuku'na göre bu statüde bulunan erkeğe "köle", kadına ise "cariye" denir. Kölelik, insanlık tarihi kadar eski bir kurum olup Sümer, Akad, Eski Mısır, Hitit, Fenike, Babil, Hint gibi hemen hemen bütün uygarlıklarda görülmüştür. Yapılan savaşlar sonucu kişinin esir düşmesi, kumar veya başka sebeplerden dolayı borçlanması, zorla kaçırılması, satılması ve köle olarak doğması gibi birçok durum köleliğin kaynağı olarak gösterilebilir. Anadolu Selçuklu Devleti'nde kölelerin genel olarak ordu ve sarayda kullanıldığını görebilmekteyiz. Belirli bir eğitim sisteminden geçerek köle-asker özelliği kazanan gulâmlar, devletin birçok üst kademesinde de zaman zaman görev almışlardır. Kölelik her ne kada kaldırılmaya çalışılmışsa da günümüze kadar farklı şekillere bürünüp varlığını sürdürmüştür. Anadolu Selçuklu Devleti'ndeki kölelik kurumu da kendisinden önce kurulan İslam devletlerinin bir devamı niteliğindedir. Böylece mevcut İslam ülkelerinde uygulanan kölelik müessesesi Anadolu Selçuklu Devleti'nde de ufak değişikliklere uğrayarak devam etmiştir. Anahtar Kelimeler: Selçuklu, köle, ?slam, cariye, saray

A slave is called a person who is deprived of his legal, economic and social needs and whose freedom is chained and accepted in a very low status compared to free people. According to Islamic Law, men in this status are called "slaves" and women are called "concubines". Slavery is an institution as old as human history and has been seen in almost all civilizations such as Sumer, Akad, Ancient Egypt, Hittite, Phoenician, Babylon, Indian. Many situations such as being taken prisoner as a result of the wars, borrowing due to gambling or other reasons, forced kidnapping, selling and being born as slaves can be shown as the source of slavery. We can see that slaves were generally used in the army and palace in the Anatolian Seljuk State. Gulams, who went through a certain education system and gained the characteristics of the slaves-soldiers, sometimes served at higher levels of the state. Slavery was tried to be abolished, but it has continued to date in different ways. The institution of slavery in the Anatolian Seljuk State was a continuation of the Islamic states established before it. Thus, the slavery institution applied in the existing Islamic countries continued with minor changes in the Anatolian Seljuk State. Keywords: Seljuk, slave, Islam, concubine, palace