Türkiye’de Bütçe Hakkının Dönüşümü: Tarihsel ve Anayasal Bir Perspektif

Abstract

Bu çalışma, Türkiye’de bütçe hakkının tarihsel gelişimini ve anayasal düzenlemeler bağlamındaki dönüşümünü ele almaktadır. Demokratik yönetişimin ayrılmaz bir parçası olan bütçe hakkı, vatandaşların mali karar alma süreçlerine katılımını ve kamu harcamalarında hesap verebilirliği sağlamaktadır. Osmanlı İmparatorluğu'ndan Cumhuriyet dönemine kadar, bu hak 1921, 1924, 1961 ve 1982 anayasaları ile kurumsallaştırılmıştır. 2017 Anayasa değişiklikleri, Türkiye’yi Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’ne geçirerek bütçe süreçlerinde köklü değişiklikler yaratmıştır. Yürütmenin yetkilerini artıran ve yasamanın denetim gücünü zayıflatan bu değişiklikler, kuvvetler ayrılığı ilkesini zorlamaktadır. Anayasal metinler ve yasal belgeler üzerinde yapılan analizlerle, bütçe hakkının tarihsel seyri ve bu reformların yönetişim üzerindeki etkileri incelenmiştir. Bulgular, bütçe süreçlerinde yasama ve yürütme arasında dengeyi yeniden tesis etmenin, şeffaflık ve hesap verebilirlik için kritik olduğunu göstermektedir.

This study examines the historical development of budgetary rights in Türkiye, focusing on their evolution under various constitutional frameworks. Budgetary rights, integral to democratic governance, enable citizens to influence financial decisions and hold public officials accountable for state expenditures. From the Ottoman Empire to the Republican era, budgetary rights have been institutionalized through the constitutions of 1921, 1924, 1961 and 1982. The 2017 constitutional amendments marked a significant shift, transitioning Türkiye to the Presidential Government System and transforming budgetary processes. These changes expanded executive authority while limiting legislative oversight, challenging the principle of separation of powers. By analyzing constitutional texts and legal documents, this study highlights the historical trajectory of budgetary rights and the broader implications of these amendments on governance. Findings emphasize the importance of rebalancing legislative and executive powers to ensure transparency and accountability in budgetary processes, which are essential for democratic integrity.