Liderlik Türleri ve M. Weber’de Bir Otorite Tipi Olarak Karizmatik Dini Liderlik

Abstract

Birlikte yaşama mecburiyetinde olan insanoğlu için tarihin her döneminde bir yönetim ve onunla ilişkili olarak liderlik söz konusu olmuştur. Bu anlamda liderlik, insanlık tarihiyle yaşıt bir olgudur. Liderlik, birçok sosyal bilimle alakalı olduğu gibi, sosyolojinin de önemli araştırma alanlarından biridir. Toplumsal yaşam sürecinde istikrarın ve gidişatın bozulması, çeşitli krizlerin, bunalım ve buhranların zuhur etmesi, anomik bir durumun baş göstermesi halinde kurtarıcı vasıfları bulunan insanlara daha doğrusu karizmatik gücü bulunan liderlere ciddi gereksinim duyulmuştur. Toplumda duyulan bu liderlik ihtiyacı gayet doğal olarak toplumsal birer grup olarak dini gruplarda da kendini göstermiştir. Weber, devlet düzeninin devam edebilmesi için geleneksel, yasal ve karizmatik olmak üzere üç tür meşruluğu kabul edilmiş otorite tipinin olduğunu söylemektedir. Bunlardan geleneksel otorite tipi, maziden miras yoluyla intikal eden geleneklere dayanmaktadır. Yasal otorite tipinde lider, gücünü geleneklerden değil, ilgili toplum tarafından kabul edilmiş yasalardan alır. Karizmatik otorite tipinde ise lider gücünü ve meşruiyetini tamamen kendi karizmatik kişiliği ile sürdürür. Diğer liderlik türlerinde olduğu gibi dini liderliklerin de cemaati ya da takipçileriyle olan ilişkileri açısından çeşitli tipleri vardır. Weber, peygamberleri, rahipleri ve büyücüleri birer dini karizmatik kişilik olarak ele almaktadır.