Diyarbakır İli’nde Kırsal Yerleşmelerin Kuruluşunu Etkileyen Değişkenlerin Coğrafi Analizi

Abstract

Kırsal yerleşmeler ile değişkenler arasındaki ilişki incelenmiştir. Bu amaçla kırsal yerleşme tipi ve dağılışını etkileyen coğrafi değişkenlerin kırsal yerleşmeler üzerindeki etkileri araştırılmıştır. Bu etkilerin tespitinde Lojistik Regresyon (LR) metodu kullanılmıştır. Kırsal yerleşme alanları bağımlı değişken ve onun dağılışını etkileyen 8 coğrafi faktör, bağımsız değişkenler olarak analizlerde kullanılmıştır. LR analizi ile kırsal yerleşme tiplerinin dağılışı üzerinde etkili olan değişkenlerin etki oranları tespit edilmiştir. Böylece Diyarbakır’da kırsal yerleşmelerin dağılım mekanizması belirlenmeye çalışılmıştır. Bulgulara göre, daimi kırsal yerleşmelerin kurulmasında fiziki ve beşeri coğrafya faktörleri birlikte etkili olmuştur. Bu yerleşmelerin dağılışında kaynaklara uzaklık, arazi kullanımı, köy yollarına uzaklık ve akarsulara uzaklık en büyük etkiyi yapmıştır. Geçici kırsal yerleşmelerin dağılışında ise fiziki coğrafya faktörleri daha baskın rol oynamıştır. Eğim, yükselti ve akarsulara uzaklık değişkenleri ile geçici kırsal yerleşmeler arasında yüksek bir ilişki belirlenmiştir. Bu ilişkiler çerçevesinde daimi kırsal yerleşmelerden köy ve mahalle yerleşmeleri il sınırları içinde dağlık alanlar hariç her yerde dağılış gösterirken, mezra yerleşmeleri ise ilin kuzeydoğusunda yer alan dağlık ünitelerde yoğunlaşmaktadır. Geçici kırsal yerleşmelerden ağıl ve yaylalar Karacadağ platosu ve çevresinde, komlar ise ilin kuzey kesimini oluşturan Güneydoğu Toroslar dağlık kütlesi üzerinde dağılmışlardır.