19. YÜZYILA KADAR SULTANÖNÜ (ESKİŞEHİR) SANCAĞI’NIN YÖNETİCİLERİ

Abstract

Osmanlı Devleti'nin kurulduğu coğrafyada bulunan Sultanönü, 1393 yılında Anadolu Beylerbeyliği'nin kurulmasından sonra bu beylerbeyliğin değişmeyen sancaklarından birisi olarak idari taksimat içerisinde yer almıştır. Sultanönü Sancağı'nın merkezi olan Eskişehir veya adeta onunla özdeşleşmiş olan Karacahisar'da kuruluşun ilk temellerinin atıldığı ifade edilir. Sultanönü Sancağı Anadolu Eyaleti'nin paşa sancağı olan Kütahya'ya yakınlığı sebebiyle beklenen gelişmeyi gösterememiştir. Nitekim Tanzimat sonrası uygulamalarda Kütahya ve Sultanönü sancaklarının birlikte 1 sancak olarak kabul edildiği görülür. 16. yüzyılda Anadolu Eyaleti'nin diğer sancaklarında olduğu gibi Sultanönü Sancağı da müsellemân ve piyadegân sancağı olarak farklı iki ayrı idari birime de ayrılmıştır. Sultanönü Sancağı Osmanlı Devleti'nin ilk askeri gücü olarak kabul edilen yaya ve müsellemlerin teşkilatlandırıldıkları bölge olarak da anılır. Sultanönü Sancağı 17. yüzyılın ilk çeyreğine kadar ağırlıklı olarak sancakbeyleri tarafından yönetilmiştir. Bu durum Osmanlı Devleti'nin genel idari prensiplerine uygundur, Ancak daha sonraları idari sistemde yaşanan gelişmeler neticesinde sancakların da paşalara verilmesi uygulaması başlayınca Sultanönü Sancağı da paşalara tevcih edilmeye başlamıştır. 17. yüzyılın ilk çeyreğinden itibaren birkaç istisnai durum hariç paşalarun arpalık suretiyle tasarruf ettikleri bir sancak olmuştur. Paşaların arpalık veya has suretiyle sancağı tasarruf etmeleri onların sancak merkezi olan Eskişehir'de bulunmalarını gerektirmemiştir. Görev süreleri ortalama bir yıl olan paşaların sancağa gitmeyip yerlerine vergileri toplayacak ve sancağın emniyetini sağlayacak mütesellimler gönderildiği anlaşılmaktadır. Bu uygulama Tanzimat sonrası yapılan idari değişimler dönemine kadar kesintisiz devam etmiştir