EĞİTİMDE BİR YENİLİK ARAYIŞI BAĞLAMINDA “CEDİTÇİLİK” HAREKETİNİN ARAP DİL ÖĞRETİMİNE YANSIMALARI -AHMED HADİ MAKSUDİ ÖRNEĞİ

Abstract

XIX. yüzyılın ortalarında Türkistan coğrafyasında ortaya çıkan“Ceditçilik” hareketi, İslam dünyasında yüzyıllardır sürdürüle gelenklasik medrese eğitiminin (usul-u kadim), batı aydınlanmasının daetkisiyle yerini, yeniliklere açık ve talebelerine dünyayı tanımayısağlayacak yeni bir eğitim anlayışına (usul-u cedit) bırakması gerektiğinisavunmuştur. Bu hareketin kurucusu sayılan İsmail Gaspıralı (ö. 1914),çıkardığı Tercüman gazetesi vasıtasıyla eğitim-öğretimde yenileşmeyiöngören bu yaklaşımın tüm Türk İslam coğrafyasında yayılmasınısağlamıştır. Bu hareketi benimseyen, Medreselerde sadece Arapça ve onadayalı olarak nakli ilimlerin değil, bunların yanı sıra fenni ve akli ilimlerile Türkçe ve Rusçanın da öğretilmesi gerektiğini savunan düşünürlerinsayısı hızla çoğalmış ve bu tarzda eğitim veren medreseler kısa süredebirkaç yüze ulaşmıştır. Söz konusu düşünürlerden biri de Kazanbölgesinde eğitimciliğiyle ün yapmış, mektep ve medreselerde okutulmaküzere hem Türkçe hem de Arapçayı öğreten kitaplar kaleme almış AhmedHadi Maksudi’dir.Kazan bölgesinin önemli eğitimcilerinden biri olan Ahmed HadiMaksudi, İsmail Gaspıralı’nın kurucusu olduğu Bahçesaray medresesineders vermek üzere davet edilince bu hareketle tanışmıştır. Burada buusulde ders verme metodlarını iyice benimsemiş, kendi memleketiKazan’a dönünce de açtığı medreseyle ve yazdığı kitaplarla Ceditçilikhareketinin önemli bir temsilcisi olmuştur. Bu çalışmada eğitim ve öğretimde yenilik çabalarından biri olarakCeditçilik’in ortaya çıkışı, benimsediği metot ve temsilcilerinedeğinilecektir. Hareketin temsilcilerinden biri olarak Ahmed HadiMaksudi’nin hayatı, eğitimciliği ve bu bağlamda kaleme aldığı ‘el-Kavâninu’n-Nahviyye’, ‘eş-Şifahiye’, ‘el-İstikmâl’, ‘Muallim-i Sani’ ve‘Arabiyyât’ isimli eserleri tanıtılacak, bu kitapların Arapça öğretimineilişkin ortaya koyduğu yenilik ve yaklaşımlar tespit edilmeyeçalışılacaktır.