BİTKİ ÇAYLARI OLARAK TÜKETİLEN BAZI BİTKİLERDEKİ AĞIR METAL DÜZEYLERİ VE SAĞLIK ÜZERİNE ETKİLERİ

Abstract

Bitki çayları, beslenmede yaygın olarak tüketilen ve sağlık açısından çeşitli faydalar sunan içeceklerdir. Bununla birlikte, bitkilerin bünyelerinde biriken ağır metaller, tüketiciler için potansiyel risk oluşturabilir. Bu çalışmanın amacı, çay olarak tüketilen sekiz farklı bitkinin kuru materyallerinde Fe, Zn, Cu, Mn, Pb, Cd, Ni, Co, Cr ve As elementlerinin derişimlerini belirlemek, bu derişimlerin bitki türlerine göre değişimini ortaya koymaktır. Seçilen iki bitki örneğinde ise demleme yöntemi sonrası elementlerin çaya geçiş oranlarının belirlenmesi ve tüketim yoluyla oluşabilecek potansiyel maruziyetin ortaya konması hedeflenmiştir. Çalışmada, kuru bitki materyalleri ICP-MS yöntemiyle analiz edilmiş ve insan sağlığı için gerekli olan Fe, Zn, Cu ve Mn elementlerinin derişimlerinin yüksek olduğu; ancak günlük tüketimle tolere edilebilir sınırları aşmadığı saptanmıştır. Potansiyel toksik elementler açısından ise Pb, Cd ve As bazı örneklerde sınır değerlerin üzerinde bulunurken, Cr ve Ni bazı örneklerde yüksek, Co ise tüm örneklerde güvenli seviyelerde kalmıştır. Demleme yöntemiyle hazırlanan ıhlamur ve biberiye çaylarında element geçiş oranları sınırlı olup, toksik elementlerin çaylara düşük oranda geçtiği gözlemlenmiştir. Ayrıca demleme çaylarda Fe, Zn, Cu ve Mn gibi gerekli elementlerin seviyeleri ulusal ve uluslararası sınır değerlerin altında kalmıştır. Sonuç olarak, kuru bitki materyallerinde yüksek derişimlerde bulunan bazı elementlerin demleme çaylara sınırlı oranda geçtiği ve bitki çaylarının ağır metal kirliliği açısından ciddi bir sağlık riski oluşturmadığı ortaya konmuştur. Çalışma, bitki çaylarının güvenli tüketimi açısından demleme yönteminin önemini vurgulamakta ve halk sağlığı açısından tüketici maruziyetinin değerlendirilmesine katkı sağlamaktadır. Anahtar kelimeler: Bitki çayı, çay, ağır metal, ICP-MS.

Herbal teas are beverages that are widely consumed in nutrition and offer various health benefits. However, heavy metals that accumulate in the bodies of plants can pose a potential risk to consumers. The aim of this study is to determine the Fre, Zn, Cu, Mn, Pb, Cd, Ni, Co, Cr and As element concentrations in the dry materials of eight different plants consumed as tea and to reveal the variation of these concentrations according to plant species. In the two selected plant samples, it was aimed to determine the transition rates of the elements to tea after the brewing method and to reveal the potential exposure that may occur through consumption. In the study, dry plant materials were analyzed using the ICP-MS method, and it was determined that the concentrations of the elements Fe, Zn, Cu, and Mn, which are necessary for human health, were high but did not exceed tolerable limits for daily consumption. In terms of potentially toxic elements, Pb, Cd, and As were found above the limit values in some samples, while Cr and Ni were high in some samples and Co remained at safe levels in all samples. The element transfer rates were limited in linden and rosemary teas prepared by brewing, and it was observed that toxic elements transferred to the teas at low rates. Furthermore, the levels of essential elements such as Fe, Zn, Cu, and Mn in brewed teas remained below national and international limit values. In conclusion, it has been demonstrated that certain elements present in high concentrations in dry plant materials are transferred to brewed teas in limited amounts and that herbal teas do not pose a significant health risk in terms of heavy metal contamination. The study emphasizes the importance of brewing methods for the safe consumption of herbal teas and contributes to the assessment of consumer exposure from a public health perspective. Key Words: Herbal tea, tea, heavy metal, ICP-MS