MİT SİSTEMATİĞİ BAĞLAMINDA MASAL KAHRAMANININ SERÜVENİ

Abstract

Yolculuk teması, insanın edebî metinler aracılığıyla ritüelleştirdiği evrensel bir semboldür. Mitolojiyle aynı kökten beslenen masallar, insanın kendisi ve çevresiyle ilgili ilk algılarını yansıtan ortak bilinçdışının tema ve ritüelleriyle şekillenmiş sözlü dönemin ilk ürünleridir. Mitik tema ve ritüeller, masal metinlerinde korunarak; tabiattaki döngüsel süreçle insanın sembolik yolculuğunu anlatır. Mitsel dönem, insanın tabiatı gözlemleyerek belirli mevsim döngülerinden etkilendiği ve bu döngüleri çeşitli ritüellere dönüştürdüğü tabiat olaylarıyla şekillenmiştir. Bu bağlamda tabiat, insan için mecaz ve benzetmelerle öykündüğü bir metafordur. İnsanın ilksel deneyimleri, tabiat ve tabiat etkilerinin yön verdiği inanışlarla şekillenmiştir. Bu deneyimler, insanlık tarafından mevsim döngülerinde çeşitli törenlerle kutlanmıştır. Tabiat ve tabiat döngüleri, Türk kültüründe önemli ritüeller olarak kutlanır. Cemre, Nevruz ve Hıdırellez kutlamaları mevsimsel döngünün yüzyıllar boyunca oluşmuş inanış sistemidir. Kutsal ve edebî metinlere sistematiği/mevsimsel döngü kalıbı', ortak noktası tabiat, sanat ve insan tecrübesi olan bir süreç, arayış ve döngüden oluşur. Frye, mit sistematiğini edebî türlere göre düzenlemiş ve mevsimsel döngüyle birleştirmiştir. Bu sistemde sonbahar mevsimi trajedi mitine, kış mevsimi taşlama mitine, ilkbahar mevsimi komedya mitine ve yaz mevsimi romans mitine karşılık gelir. Anlatmaya bağlı edebî türlerde, kahramanın serüveni de bu bağlamda dört mevsimde yaşanan tabiat olaylarının etkisinin metaforik olarak macerayı yönlendirmesi üzerinedir. Her biri bir edebî türle özdeşleşen ve süreklilik halindeki dört mevsim tabiatın hayatölüm-yeniden diriliş döngüsüyle tekrarlanır. Komedi ile ilkbaharda doğan, romans ile yaz mutluluğunu yaşayan kahraman, tragedya ile sonbaharın hüzünlü düşüşünü ve taşlama ile de kışın yenilgisini tadar. Kışın devamında döngü yeniden ilkbahardır ve kahraman için de yeni bir başlangıç ve doğuş öyküsüdür. Anlatmaya dayalı edebî türlerde kahramanın macerası, yılın dört mevsimi ve dört edebî tür olarak döngüsel sürekliliği ifade eden sembolik bir dönüşümdür. Tabiatın canlılığı, ölümü ve yeniden doğuşu kahramanın macerasında da hayat, ölüm ve yeniden doğuş ritüeliyle tekrar eden bir döngüdür. Bu çalışmada, mit sistematiği/mevsimsel döngü kalıbı tanıtılarak masal kahramanının macerası bağlamında sembolik kavramlar, bilimsel metotlarla tahlil edilecektir. Ayrıca çalışmada, dört mevsim döngüsünün dört edebî türle olan ilişkisi, kahramanın macerasındaki sembolik yolculuğun kültürel içeriği ve evrensel mesajları ele alınacaktır