SAVUNMA HARCAMALARI İLE SEÇİLMİŞ EKONOMİK VE SOSYAL DEĞİŞKENLER ARASINDAKİ İLİŞKİNİN TÜRKİYE EKONOMİSİ İÇİN ANALİZİ

Abstract

Günümüz dünyasının en önemli olgularından biri savunma kavramı olarak karşımıza çıkmaktadır. Özellikle var olan coğrafi koşulların etkisi ile Türkiye açısından savunmanın determinantlarının iyi bir şekilde belirlenip, analiz edilmesi oldukça önemlidir. Savunmanın teknolojik boyutu ile ilgili alanlar dışında, ülkeler açısından en önemli noktalardan biri ekonomik ve sosyal belirleyicilerdir. Ekonomik alan söz konusu olduğunda ilk akla gelen temel gösterge ise ekonomik büyümedir. Savunma harcamaları ve ekonomik büyüme arasındaki ilişkinin doğru analizi, uygun politikalara yön vermek açısından önemlidir. Ayrıca istihdam olgusunun da aynı düzeyde incelenmesi ve analizi, yeni harcama kalemlerine belirleyici olması, var olanların nihai katkısının görülmesi için önem arz etmektedir. Son olarak ise son yılların en büyük sorunlarından biri olan enerji tüketiminin savunma harcamaları sonunda edindiği yönün belirlenmesi ve sonuçlarının doğru enerji politikaları oluşturmaya sevk edilmesi gerekmektedir. Özellikle fosil enerjide dışa bağımlılığın etkinliğinin incelenerek, enerji kaynaklarının yenilenebilir kaynaklara kaydırılması için bir alt zemin oluşturulmasının önemi sınanmalıdır. Bu bağlamda çalışmada 1990-2021 dönemi aralığında savunma harcamaları, kişi başına düşen reel gayri safi yurt içi hasıla, istihdam oranı ve kişi başına düşen enerji tüketimi arasındaki ilişki ampşrik olarak analiz edilecektir. İlk olarak değişkenlere ait durağanlık seviyesi geleneksel yapısal kırılmaları içermeyen birim kök testlerinden Genişletilmiş Dickey-Fuller (1981) ve Phillips-Perron (1988) kullanılarak sınanacaktır. Uzun dönemli ilişki varlığı ise Johansen (1988) eşbütünleşme testi ile analiz edilecektir. Eşbütünleşme varlığı altında değişkenlere ait katsayı tahminleri Phillips ve Hansen (FMOLS, 1990), Stock ve Watson (DOLS, 1993) ve Park (CCR, 1992) tahmincileri aracılığıyla sınanmaya çalışılacaktır. Son olarak ise bu değişkenler arasındaki ilişkiye ait Breitung ve Candelon (2006) frekans dağılımı nedensellik testi aracılığıyla kısa, orta ve uzun dönem nedensellik ilişkisi sunulmuştur. Elde edilen sonuçlar ilgili dönemde savunma harcamalarının büyüme ile bir nedensellik ilişkisine rastlanmazken savunma harcamaları ile istihdam arasında kısa orta ve uzun dönemde nedensellik ilişkisi olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Enerji tüketimi ile ilişkisi incelendiğinde savunma harcamalarından enerji tüketimine doğru bir nedensellik olduğu sonucuna ulaşılmıştır.One of the most important facts in today's world is the concept of defense. It is very important for Turkey, especially with the influence of existing geographical conditions, to determine and analyze the determinants of defense well. Apart from the areas related to the technological dimension of defense, one of the most important points for countries is economic and social determinants. When it comes to the economic field, the first basic indicator that comes to mind is economic growth. Accurate analysis of the relationship between defense expenditures and economic growth is important to guide appropriate policies. In addition, it is important to examine and analyze the employment phenomenon at the same level, to determine the new expenditure items and to see the final contribution of existing ones. Finally, it is necessary to determine the direction of energy consumption, which is one of the biggest problems of recent years, as a result of defense expenditures, and to direct the results to create correct energy policies. The importance of creating a basis for shifting energy resources to renewable resources should be tested, especially by examining the effectiveness of foreign dependency in fossil energy. In this context, the study will empirically analyze the relationship between defense expenditures, real gross domestic product per capita, employment rate and energy consumption per capita in the period 1990-2021. First, the stationarity level of the variables will be tested using Extended Dickey-Fuller (1981) and Phillips-Perron (1988), which are unit root tests that do not include traditional structural breaks. The existence of a long-term relationship will be analyzed with Johansen (1988) cointegration test. Under the presence of cointegration, coefficient estimates of the variables will be tested through the estimators of Phillips and Hansen (FMOLS, 1990), Stock and Watson (DOLS, 1993) and Park (CCR, 1992). Finally, short, medium and long-term causality relationships were presented through Breitung and Candelon (2006) frequency distribution causality test of the relationship between these variables. The results obtained showed that while there was no causality relationship between defense expenditures and growth in the relevant period, there was a causality relationship between defense expenditures and employment in the short, medium and long term. When its relationship with energy consumption was examined, it was concluded that there was a causality from defense expenditures to energy consumption.