Kadınlarda iletişim becerileri ve aile içi şiddet farkındalığı arasındaki ilişki-Tokat örneği

Abstract

İletişim becerileri, bireylerin kişilerarası ilişkilerde anlam üretme, duygu ve düşüncelerini ifade etme ve etkileşim süreçlerini düzenleme kapasitelerini belirleyen temel bir psikososyal yetkinlik alanıdır. Aile içi şiddet ise yalnızca fiziksel şiddet biçimleriyle sınırlı olmayan; iletişim süreçleri içerisinde yeniden üretilen, normalleştirilebilen ve çoğu zaman görünmeyen psikolojik, sözel ve duygusal boyutları içeren çok yönlü bir olgu olarak değerlendirilmektedir. Bu çalışma kadınlarda iletişim becerileri ile aile içi şiddet farkındalığı arasındaki ilişkiyi incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmada nicel ve nitel veri toplama teknikleri bir arada kullanıldı. Araştırma karma yöntem desenlerinden yakınsayan paralel desen doğrultusunda yürütüldü. Tanımlayıcı ve ilişki arayıcı bu araştırmanın nicel örneklemini Tokat'ın Erbaa ileçesinde ikamet eden 430 evli kadın oluşturdu. Nicel veriler; Tanıtıcı Bilgi Formu, Aile İçi Şiddet Farkındalığı Ölçeği (AİŞFÖ), Etkili İletişim Becerileri Ölçeği (EİBÖ) kullanılarak toplandı. Araştırmanın nitel bölümünde, 10 şiddet mağduru evli kadın ile fenomenolojik yaklaşım doğrultusunda derinlemesine görüşmeler yapıldı. Bulgular, nitel verilerin analiz sonucunda üç ana tema dokuz alt tema on dokuz kod saptandı. Araştırmaya katılan kadınların Etkili İletişim Becerileri Ölçeği (EİBÖ) alt boyut puan ortalamaları Egoyu Geliştirici Dil için 4,30±0,56, Etkin Dinleme için 4,36±0,51, Kendini Tanıma/Açma için 4,26±0,60, Empati için 4,25±0,60 ve Ben Dili için 4,15±0,43 olarak belirlendi. Aile İçi Şiddet Farkındalığı Ölçeği (AİŞFÖ) toplam puan ortalamaları 55,45±5,42 olduğu saptandı. EİBÖ, AİŞFÖ toplam ve alt boyut puan ortalamalarının kadınların bireysel, evlilik sürecinde şiddet ve iletişime yönelik özelliklere göre farklılık gösterdiği saptandı. Analizler sonucunda kurulan modellerde, kadınların bireysel özellikleri ile evlilik sürecinde şiddet ve iletişime ilişkin değişkenlerin aile içi şiddet farkındalığının %15,4'ünü anlamlı biçimde açıkladığı belirlendi. Modele kadınların etkili iletişim becerileri kapsamında değerlendirilen egoyu geliştirici dil, etkin/katılımlı dinleme, kendini tanıma ve açma, empati ve ben dili kullanma düzeylerinin eklenmesiyle açıklanan varyansın %25,9'a yükseldiği saptandı. Bu çalışmada kadınların egoyu geliştirici dil, etkin/katılımlı dinleme ve ben dilini kullanma becerileri arttıkça aile içi şiddet farkındalığı düzeylerinin arttığı belirlendi. Nicel ve nitel bulgular birlikte değerlendirildiğinde, iletişim becerileri ile aile içi şiddet farkındalığı arasındaki ilişkinin doğrusal bir yapıdan ziyade karşılıklı olarak güçlenen döngüsel bir süreç olduğu görüldü. Nicel bulgular iletişim becerilerinin farkındalığı artıran bir faktör olduğunu ortaya koyarken, nitel bulgular bu sürecin nasıl işlediğini açıklamakta; iletişimsel okuryazarlığın kadınların şiddeti tanıma, adlandırma ve sınır koyma süreçlerinde belirleyici olduğunu gösterdi. İletişim becerileri gelişmiş olan kadınların şiddeti daha erken tanıyabildikleri, şiddeti meşrulaştırma eğilimlerinin daha düşük olduğu ve yaşadıkları deneyimleri daha açık biçimde adlandırabildikleri görüldü. Bulgular, etkili iletişim becerilerinin aile içi şiddet farkındalığını anlamlı ve ek bir düzeyde yordadığını gösterdi.

Communication skills are a fundamental psychosocial competency area that determines individuals' capacity to generate meaning, express their feelings and thoughts, and regulate interaction processes in interpersonal relationships. Domestic violence, on the other hand, is considered a multifaceted phenomenon that is not limited to physical violence; it is reproduced within communication processes, can be normalised, and often involves invisible psychological, verbal, and emotional dimensions. This study aims to examine the relationship between communication skills and awareness of domestic violence among women. Both quantitative and qualitative data collection techniques were used in the study. The research was conducted in line with the convergent parallel design from mixed methods designs. The quantitative sample of this descriptive and exploratory research consisted of 430 married women residing in the Erbaa district of Tokat. Quantitative data were collected using the Information Form, the Domestic Violence Awareness Scale (DVAS), and the Effective Communication Skills Scale (ECSS). In the qualitative section of the study, in-depth interviews were conducted with 10 married women who were victims of violence, following a phenomenological approach. The findings revealed three themes and nineteen codes as a result of the analysis of the qualitative data. The mean subscale scores of the women participating in the study on the Effective Communication Skills Scale (ECSS) were 4.30±0.56 for Ego-Enhancing Language, 4.36±0.51 for Active Listening, Self-Disclosure/Openness was 4.26±0.60, Empathy was 4.25±0.60, and I-Language was 4.15±0.43. The total mean scores on the Domestic Violence Awareness Scale (DVAS) were found to be 55.45±5.42. It was determined that the EISAS, ISDS total and subscale mean scores differed according to women's individual characteristics, violence during marriage, and communication characteristics. The models established as a result of the analyses revealed that women's individual characteristics and variables related to violence and communication during the marriage process significantly explained 15.4% of domestic violence awareness. It was found that adding women's ego-enhancing language, active/participatory listening, self-awareness and openness, empathy, and use of 'I' language, which were evaluated within the scope of women's effective communication skills, to the model increased the explained variance to 25.9%. This study found that as women's ego-enhancing language, active/participatory listening, and use of 'I' language skills increased, their levels of awareness of domestic violence also increased. When quantitative and qualitative findings were evaluated together, it was observed that the relationship between communication skills and awareness of domestic violence was a cyclical process that mutually reinforced each other rather than a linear structure. Quantitative findings revealed that communication skills are a factor that increases awareness, while qualitative findings explained how this process works, showing that communicative literacy is decisive in women's processes of recognising, naming and setting boundaries against violence. It was observed that women with developed communication skills were able to recognise violence earlier, had a lower tendency to legitimise violence, and were able to name their experiences more clearly. The findings showed that effective communication skills predicted awareness of domestic violence at a meaningful and additional level.