Çaybağı (Elazığ) Havzası kil minerallerinin incelenmesi

Abstract

Neojen yaşlı göl ve nehir fasiyesinden oluşan Çaybağı sedimanter baseninde dört tip kesitten alınan örneklerde gözlenen neoformasyon minerallerinin dağılımı ve oluşumları araştırılmıştır. Optik mikroskop ve taramalı elektron mikroskop (SEM) yapılarak havzanın kil mineralleri ağırlıklı olarak incelenmiş ve oluşumlarının fızikokimyasal koşulları irdelenmiştir. Havzada çokluk sırasına göre kalsit, dolomit, Opal CT-A, kuvars, aragonit, jips, kristobalit, anhidrit; killerden smektit, klorit, S-C (korensit) ve illit mineralleri saptanmıştır. Bu minerallerin oluşumunu sağlayan Si, Al, K, Na volkanojenik kökenli, Ca ve Mg ise genellikle taşınma ile oluşmuş detritik kaynaklı katyonlardır. Havzanın kenar kesimlerinin göl ve nehir ortamında kalsit, kil mineralleri, feldispat ve kuvarsa yüksek oranda rastlanmasına karşın havza merkezine doğru dolomit, aragonit, opal A ve CT, kristobalit, jips ve anhidrit miktarının arttığı saptanmıştır. Bu mineralojik zonlanmanın nedeni ortam kimyasındaki değişimlerdir. Havza kenarında detritik ağırlıklı kalsit, kil, feldispat, kuvars mevcutken merkeze doğru alkalinite ve pH artışından dolayı aragonit ve sülfat mineralleri oluşmuştur. Kil mineralleri türlerinde değişim görülmemekle birlikte smektit havzanın merkezine doğru artış göstermektedir. Bu artış da kimyasal çökelimden kaynaklanmaktadır. Sonuçta smektitin detritik ve kimyasal çökelim ile oluştuğu ve diğer kil minerallerinin detritik oluşum ağırlıklı olduğu söylenebilir.