BİR ANLATIM TARZI OLARAK MESNEVİ’DE BAZI ÂDET, İNANIŞ VE KABULLER

Abstract

Mevlânâ’nın 25.700 beyitten oluşan Mesnevî’si, üslubu, hikâyeleri, meselleri ve örnekleri ile çok beğenilen ve okunaneserlerden biri olmuştur. Muhtevası çoğunlukla ahlakî ve tasavvufi konulardan oluşması itibarıyla hemen tamamen başucukitaplarından olmuştur. Dolayısıyla Farsça kaleme alınan bu eserin pek çok tercüme ve şerhi yapılmıştır. Yine Mevlevîlikgeleneğinde Mesnevî okumaları, rutin dersler ve sohbetlerden olmuştur. Mesnevî’yi önemli yapan, onun muhtevası kadarüslubunun da çekici ve etkileyici olması yönüdür. Özellikle kahramanlarının hayvan figürleri olduğu hikâyeleri başta olmaküzere bütün hikâyeleri, hayatın içindeki gerçekleri ifade etmenin yanı sıra manevi ve soyut hususları anlatmada çok etkiliolmuştur. Belki de Mesnevî’yi çok tutulan ve sevilen bir eser konumuna getiren onun bu yönüdür. İç içe girmiş bu hikâyeler,sonucu uzadıkça okuyucu da bir merak ve beklenti hissi uyandırmaktadır.Hikâye tekniğinin etkileyiciliği yanında Mesnevî’nin diğer bir üslup özelliği ise önceki dönemlerin ve Mevlânâ’nın kendidöneminin âdet, inanış ve genel kabullerinin yaygın bir şekilde kullanılmasıdır. Bu durum, şiirdeki estetik yönün yanı sıraokuyucuyu dönemin söz konusu kültürel ögelerinden haberdar etmesi itibarıyla da çok büyük önem arz etmektedir. Bugünbelki de hiçbir zaman bilinemeyecek âdetler, inanışlar, ritüeller ile ilgili okuyucu bilgi sahibi olmaktadır. Şüphesiz Mevlânâ, buörnekleri kişilerin bunlardan haberi olsun amacından önce soyut ve anlaşılması zor olan dinî, ahlakî, tasavvufî hususlarındaha iyi anlaşılıp kavranması noktasında kullanmakta idi. Bu çalışmada, Mesnevî’de geçen söz konusu örneklerden bazılarıüzerinde durulacaktır.