MÜREBBİYE ROMANINDA DOĞU-BATI ÇATIŞMASI: CİNSİYETİN İMGESEL GÖRÜNÜMLERİ

Abstract

Osmanlı’nın Batılılaşma macerası, Tanzimat döneminde bütün yönleriyle işlevsellik kazanır.Tanzimat aydını, Batı düşüncesinin yayılganlığına karşı toplumsal dinamiklerin zarar görmesiniönlemeye çalışır. Ürettikleri formülleri tatbik etmeye çalışan aydınlar, Batı atılımının yarattığıtoplumsal buhranı hafifletmek ister. Çalışma, Batı’nın kültürel dayatmalarına dolaylı olarakmaruz kalan kesimin durumunu Hüseyin Rahmi’nin Mürebbiye romanı üzerinden göstermeyiamaçlar. Eserdeki karakterlerin yozlaşma süreçleri ve Fransız mürebbiye karşısında yaşadıklarıdirayetsizlik, dönemin Doğu-Batı çatışmasını yansıtır. Doğu ve Batı’nın birbirine bakış açısınıgöstermek için sosyolojik, psikolojik ve tarihsel verileri bir arada değerlendirmek gerekir. Buşekilde bir yaklaşımla romandaki karakterlerin hangi konumu temsil ettiğini anlamakkolaylaşır. Metindeki erkek karakterler tarafından temsil edilen Doğu, dişi bir hayal olarakgördüğü Batı üzerinde egemenlik iddia etmek isterken onun cazibesi karşısında iradesinikaybeder. Bu karakterler, Batılı değerlerin imgesi olan Anjel karşısında cinsiyet kimliğiniyitirmeye başlar. Mürebbiye, Tanzimat aydının hayalini kurduğu fetih politikasının çöküşünügösterir. Kadim Doğu’nun tecrübeli babası dahi, Batı’yı erilliğiyle fethetmek, kendi bünyesinedâhil etmek amacıyla hareket ederken kendi benliğinden ve gelenekten soyutlanır.