Gazze'de Yaşanan İşgal, Şiddet ve Soykırım Haberlerinin Bireyler Üzerindeki Psikotravmatik Etkileri ve Dindarlık İlişkisine Dair Nicel Bir Araştırma

Abstract

İsrail’in 7 Ekim 2023’ten bu yana Gazze’ye yönelik saldırıları, uluslararası kamuoyunca soykırım düzeyinde bir insanlık dramı olarak değerlendirilmiştir. Bu süreçte Gazze’deki siviller ağır travmalara maruz kalırken, bu olayları medya aracılığıyla takip eden bireylerde de ikincil travmatik etkilerin oluştuğu düşünülmektedir. Literatürde, travmatik olaylara doğrudan maruz kalmayan kişilerin de psikolojik etkiler yaşadığına dair bulgular bulunmaktadır. Bu araştırma, Gazze’de yaşanan saldırıları Türkiye’den takip eden bireylerin psikotravmatik etkilenme düzeyleri ile dindarlık arasındaki ilişkiyi incelemeyi amaçlamaktadır. Nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama modeliyle yürütülen çalışmada, Demografik Bilgi Formu, Olayların Etkisi Ölçeği (IES-R) ve Dindarlık Ölçeği kullanılmıştır. Araştırma, 18–65 yaş aralığında, Türkiye genelinden 1011 gönüllü katılımcı (670 kadın, 341 erkek) ile gerçekleştirilmiştir. Veriler SPSS 27 ve Jamovi 2.4.14 programlarıyla analiz edilmiştir. Bulgulara göre katılımcıların %99,4’ü Gazze’de yaşananları soykırım olarak nitelendirmiştir. Analiz sonuçlarına göre, Gazze’de yaşanan olaylardan etkilenme düzeyi ile dindarlık arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Olayların Etkisi Ölçeği’nin alt boyutları incelendiğinde, dindarlık arttıkça kaçınma düzeyinin azaldığı, yeniden yaşama düzeyinin ise arttığı görülmüştür. Buna karşın, aşırı uyarılmışlık alt boyutu ile dindarlık arasında anlamlı bir ilişki saptanmamıştır. Araştırmanın hipotezlerinden yalnızca H4 desteklenmemiştir. Bulgular, dindarlığın psikotravmatik etkilenme üzerinde belirleyici bir psikolojik değişken olabileceğini göstermektedir. Bu durum, dindarlığın bazı bireylerde travmatik olaylara karşı duyarlılığı artırırken, bazı boyutlarda kaçınmayı azaltarak başa çıkma süreçlerine katkı sağlayabileceğini düşündürmektedir. Çalışmanın Türkiye örneklemiyle sınırlı olması, bulguların genellenebilirliği açısından dikkatle değerlendirilmelidir. Gelecekte farklı kültürlerde yapılacak boylamsal araştırmaların, dindarlığın travma sonrası psikolojik süreçlerdeki koruyucu veya duyarlılık artırıcı rolünü daha kapsamlı biçimde ortaya koyması beklenmektedir.