ELAZIĞ İLİNDEKİ AİLE SAĞLIĞI MERKEZLERİNE BAŞVURAN 50-69 YAŞ ARASINDAKİ BİREYLERİN KOLON KANSERİ TARAMASI HAKKINDAKİ BİLGİ, TUTUM VE İNANÇLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ

Abstract

Çalışmamız, Elazığ ilindeki Aile Sağlığı Merkezlerine başvuran 50–69 yaş aralığındaki bireylerin kolon kanseri taraması konusundaki bilgi, tutum ve inanç düzeylerini değerlendirmek amacıyla yapılmıştır. Tanımlayıcı ve kesitsel nitelikteki araştırmamızın evrenini Elazığ ilinde yaşayan ve aile sağlığı merkezlerine başvuran 50–69 yaş arası bireyler oluşturmuştur. Çalışmamıza gönüllü olarak katılmayı kabul eden 150 birey dâhil edilmiştir. Veriler, literatür taraması ve uzman görüşleri doğrultusunda geliştirilen anket formu aracılığıyla yüz yüze görüşme yöntemiyle toplanmıştır. Elde edilen veriler IBM SPSS 22 paket programı kullanılarak analiz edilmiştir. Tanımlayıcı istatistikler ile değişkenler arası ilişkiler uygun testlerle değerlendirilmiştir. Katılımcıların yaş ortalaması 59.19±5.22 yıl olup, %56'sı erkekti. Katılımcıların %66.7'si kolon kanserini duyduğunu, ancak yalnızca %14'ünün erken tanı testlerinden haberdar olduğunu belirtmiştir. Katılımcıların büyük çoğunluğu (%90.7) kolon kanserinin önlenebilir olup olmadığı konusunda bilgi sahibi değildir. Gaitada gizli kan testini duyanların oranı %41.3, bu testi yaptırmış olanların oranı ise %34.7'dir. Katılımcıların %99.3'ü hekim önerisi olması durumunda gaitada gizli kan testi yaptırmaya istekli olduklarını belirtmiştir. Kolonoskopi hakkında bilgi sahibi olanların oranı %44.7 iken, bu işlemi yaptırmış olanların oranı yalnızca %1.3'tür. Çalışmamız, bireylerin kolon kanseri tarama yöntemleri hakkındaki bilgi düzeylerinin yetersiz olduğunu, ancak hekim önerisinin tarama davranışlarını olumlu yönde etkileyebileceğini göstermektedir. Bu bulgular, toplumun farkındalığını artırmaya yönelik eğitim programlarının birinci basamak sağlık hizmetlerinde güçlendirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Anahtar Kelimeler: Kolon kanseri, tarama, bilgi, tutum, aile hekimliği, ElazığOur study was conducted to evaluate the levels of knowledge, attitudes, and beliefs regarding colorectal cancer screening among individuals aged 50–69 years who applied to Family Health Centers in Elazığ Province. This descriptive and cross-sectional study was conducted among individuals aged 50–69 years residing in Elazığ and applying to Family Health Centers. A total of 150 volunteers who agreed to participate were included in the study. Data were collected through face-to-face interviews using a questionnaire developed based on literature review and expert opinions. The data were analyzed using IBM SPSS 22 software. Descriptive statistics and appropriate tests were applied to assess relationships between variables. The mean age of participants was 59.19 ± 5.22 years, and 56.0% were male. While 66.7% of participants had heard of colorectal cancer, only 14.0% were aware of early detection tests. The majority (90.7%) lacked knowledge about the preventability of colorectal cancer. The rate of those who had heard of the fecal occult blood test (FOBT) was 41.3%, and 34.7% had undergone the test. Nearly all participants (99.3%) stated that they would take the FOBT if recommended by a physician. Although 44.7% were familiar with colonoscopy, only 1.3% had undergone the procedure. Our study revealed that individuals have insufficient knowledge about colorectal cancer screening methods; however, physician recommendations significantly and positively influence screening behaviors. These findings emphasize the need to strengthen educational programs within primary healthcare services to raise public awareness and increase participation in colorectal cancer screening. Keywords: Colorectal cancer, screening, knowledge, attitude, family medicine, Elazığ