Sınıf öğretmeni adaylarının eğitim 5.0 vizyonlarının ve dijital vatandaşlık dijital etik farkındalıklarının incelenmesi

Abstract

Bu araştırmanın amacı, sınıf öğretmeni adaylarının dijital vatandaşlık düzeyleri ile dijital etik farkındalıklarını Eğitim 5.0 vizyonu çerçevesinde incelemek ve bu değişkenler arasındaki ilişkiyi ortaya koymaktır. Araştırmada karma araştırma yöntemlerinden eş zamanlı karma desen kullanılmıştır. Araştırmanın nicel bölümünde İnönü Üniversitesi ve Fırat Üniversitesi Eğitim Fakültelerinde öğrenim gören sınıf öğretmeni adaylarından uygun örnekleme yöntemiyle veriler toplanmıştır. Nitel bölümde ise nicel bulguları derinlemesine açıklamak amacıyla maksimum çeşitlilik örneklemesiyle belirlenen öğretmen adaylarıyla yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Veri toplama araçları olarak kişisel bilgi formu, dijital vatandaşlık ölçeği, dijital etik farkındalık ölçeği ve yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Nicel veriler SPSS programı ile analiz edilmiş; betimsel istatistikler, t-testi, ANOVA, korelasyon ve regresyon analizlerinden yararlanılmıştır. Nitel veriler ise içerik analizi yöntemiyle çözümlenmiştir. Araştırma sonuçları, sınıf öğretmeni adaylarının dijital vatandaşlık ve dijital etik farkındalık düzeylerinin genel olarak yüksek olduğunu göstermiştir. Dijital vatandaşlık ile dijital etik arasında pozitif yönlü ve anlamlı bir ilişki olduğu belirlenmiştir. Öğretmen adaylarının dijital haklar, güvenlik, mahremiyet, veri güvenliği ve etik çevrim içi davranışlar konusunda bilinçli oldukları görülmüştür. Nitel bulgular, öğretmen adaylarının teknolojiyi bilinçli ve etik kullanmanın önemini kavradıklarını ortaya koymuştur. Ayrıca Eğitim 5.0 yaklaşımının öngördüğü eleştirel düşünme, problem çözme, dijital okuryazarlık ve insan merkezli eğitim anlayışının katılımcılar tarafından benimsendiği belirlenmiştir. Araştırma sonucunda öğretmen yetiştirme programlarında dijital vatandaşlık ve dijital etik eğitimine daha fazla yer verilmesi gerektiği önerilmiştir. Anahtar Kelimeler: Dijital vatandaşlık; Dijital etik; Eğitim 5.0; Sınıf öğretmeni adayları; Dijital farkındalık; Karma yöntem.The aim of this research is to examine the digital citizenship levels and digital ethics awareness of prospective primary school teachers within the framework of the Education 5.0 vision and to reveal the relationship between these variables. The research utilized an convergent parallel mixed-methods design from mixed methods research. In the quantitative section of the research, data were collected from prospective primary school teachers studying at the Faculties of Education of İnönü University and Fırat University using a convenient sampling method. In the qualitative section, semi-structured interviews were conducted with prospective teachers selected using maximum diversity sampling to explain the quantitative findings in depth. The data collection tools used were a personal information form, a digital citizenship scale, a digital ethics awareness scale, and a semi-structured interview form. Quantitative data were analyzed using SPSS software; descriptive statistics, t-tests, ANOVA, correlation, and regression analyses were utilized. Qualitative data were analyzed using content analysis. The research results showed that prospective primary school teachers generally have high levels of digital citizenship and digital ethics awareness. A positive and significant relationship was found between digital citizenship and digital ethics. Prospective teachers were found to be conscious of digital rights, security, privacy, data security, and ethical online behavior. Qualitative findings revealed that prospective teachers understood the importance of using technology consciously and ethically. Furthermore, it was determined that participants embraced the critical thinking, problem-solving, digital literacy, and human-centered education approach envisioned by the Education 5.0 framework. The research suggests that teacher training programs should include more emphasis on digital citizenship and digital ethics education. Key Words: Digital citizenship; Digital ethics; Education 5.0; Prospective classroom teachers; Digital awareness; Mixed learning methods.