Ekrandaki Niyeti Okumak: Öğretmen Adaylarının Medya İçeriklerini Eleştirel Değerlendirme Deneyimleri

Abstract

Bu çalışmada Türkçe öğretmen adaylarının farklı medya araçlarını (belgesel, çizgi film, reklam, TV programı, sosyal medya gönderisi) eleştirel bir bakış açısıyla değerlendirme düzeylerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Nitel araştırma desenlerinden durum çalışmasına dayalı gerçekleştirilen çalışmanın katılımcılarını bir devlet üniversitesinin Türkçe Öğretmenliği Programında öğrenim gören 29 öğretmen adayı oluşturmaktadır. Çalışma kapsamında öğretmen adaylarına medya okuryazarlığına ilişkin teorik bilgiler verildikten sonra, belirlenen medya türleri üzerinden seçtikleri medya içeriklerini eleştirel medya analiz yöntemleriyle değerlendirmeleri sağlanmıştır. Bu süreçte katılımcıların medya metinlerini eleştirel analiz, kaynak sorgulama, manipülasyon teknikleri, dijital iz ve veri gizliliği üzerinden anlama ve etik katılım becerisi noktasındaki deneyimleri incelenmiştir. Verilen eğitim sonrasında öğretmen adaylarının medya içeriklerini sorgulayıcı bir yaklaşımla değerlendirme ve ekranın ötesindeki mesajları daha detaylı inceleme eğiliminde oldukları görülmüştür. Katılımcıların uygulama sonrasında medya mesajlarının yapısını, içerdiği ideolojik yönlendirmeleri ve toplumsal etkilerini analiz etme konusunda bilinçli bir duruş gösterdikleri tespit edilmiştir. İçerik değerlendirmede eleştirel bir şekilde konuya yaklaşım gösterebildikleri ancak veri güvenliği, gizlilik ve mahremiyet konularında değerlendirmelerin genellikle yüzeysel kaldığı bu nedenle de katılımcıların bu noktada daha fazla bilgi sahibi olması gerektiği görülmektedir. Ayrıca katılımcılar, medya okuryazarlığının öğretmenlik rollerine etkisini fark etmiş; sınıf içi uygulamalarına toplumsal farkındalık ve eleştirel bakış kazandırabileceklerini belirtmişlerdir. Bu doğrultuda yükseköğretimde bu tür uygulamaların yaygınlaştırılması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.