VARTO HAVZASI (MUŞ) VE ÇEVRESİNİN JEOMORFOLOJİSİ

Abstract

Orta Miyosen?deki kıtasal çarpışmanın ardından Doğu Anadolu?da yeni bir tektonik rejim başlamıştır. Varto Havzası, bu yeni tektonik rejimin ürünü olan Bingöl Volkanının Varto Fay Zonu tarafından kesilen güney yarısının tabanına karşılık gelmektedir.Sismik yönden oldukça hareketli olan havzanın uzunluğu 40 km, genişliği ise 12 km?ye ulaşmaktadır. Varto Havzası?nın gelişimi Bingöl Volkanı ve Muş Havzası?nın evrimiyle doğrudan ilişkilidir. Tersiyer yaşlı volkanikler ve tortullarla örtülü olan çalışma alanı kuzeyden ve güneyden volkanik platolarla çevrilidir. Havza tabanında yükselti güneyden kuzeye ve doğudan batıya doğru gidildikçe artmakta olup havza tabanının yükseltisi ortalama 1500 m?dir. Diğer dağ arası havzaların aksine Varto Havzası?nın tabanı muhtemelen Üst Pleyistosen?de gelişmiş linear volkanizma ürünü sırtlarla işgal edilmiştir.Varto Havzası?nın oluşumunda Varto Fay Zonu?nun Pliyosen sonrası aktiviteleri etkili olmuştur. Havzayı KB-GD yönünde 4 paralel fayla kesen Varto Fay Zonu önemli deformasyonlara ve akarsu ağında ötelenmelere neden olmuştur. Bingöl Volkanı ile havzayı ayıran fay yamacındaki düşey atım 950 m kadardır. Havzada doğrultu atımlı fayların morfolojiye yansımaları oldukça belirgin olup havza morfolojisine asıl şeklini veren düşey, normal ve ters faylardır. Havzanın batısında yer alan Kaynarca Deresi?nin yatağına gömülmesi Kuvaterner?deki sıkışma ve yükselmeyi işaret göstermektedir. Varto Fay Zonu?nun Kuvaterner aktiviteleri büyük heyelanlara neden olurken son yüzyılda meydana gelen 3 büyük depremde 3829 kişi hayatını kaybetmiş 23.000?den fazla yapı kullanılmaz hale gelmiştir. Tektonik özelliklerinden dolayı gelecekte de bölgenin büyük depremlerle sarsılması kaçınılmaz görünmektedir. Havzadaki yerleşmelerin büyük bölümünün, depreme dayanıksız Tersiyer ve Kuvaterner tortullar üzerine kurulmuş olması gelecekte meydana gelebilecek şiddetli depremlerde, can ve mal kaybı riskini artırmaktadır. Anahtar Kelimeler: Varto Havzası, Varto Fay Zonu, Bingöl Volkanı, Varto Depremi

Middle Miocene continental collision in eastern Anatolia, it was started a new tectonic regime. Varto Basin, which is the product of this new tectonic regime is interrupted by Bingöl Volcano southern half of the base of fault zone, corresponds to Varto.Seismic aspects of the basin length of 40 km, which is quite lively and a width of 12 km is reached. Development of Varto Bingöl Basin is directly related to the evolution of the Bingöl Volcano and the Mus Basin. Tertiary volcanics and sediments that are covered with volcanic plateaus, surrounded by the north and south study area. The basin at the base of the elevation of the south to north and from east to west abruptly increasing the basin of the base of the average altitude of 1500 meters. In contrast to other mountain basins Basin Varto base of the Upper Pleistocene volcanism probably developed linear ridges are occupied.Varto Basin have been effective in post-Pliocene in the formation of Varto Fault Zone activities. Varto cut parallel to the direction of NW-SE fault basin fault zone 4 major deformations and displacements the river network. Bingöl volcano that separates the basin with a vertical offset of 950 m is the slope of the fault. Strike-slip faults in the basin morphology of the original shape of the basin morphology is quite obvious that the reflections of the vertical strike-slip normal and reverse faults. Located in the west of the basin to increase compression and point out Kaynarca creek bed, buried Quaternary.Quaternary Fault Varto activities, while large landslides caused by three major earthquakes that occurred in the last century people died in 3829 more than 23,000 buildings were unusable. Due to the region of the tectonic properties earthquakes shaking in the future, it seems inevitable. In the basin of settlements in large part, resistant to earthquakes Tertiary and Quaternary sediments was founded on may happen in future earthquakes, loss of life and property increases the risk. Key Words: Varto Basin, Varto Fault Zone, Bingöl Volcano, Varto Earthquake