LİSE ÖĞRETMENLERİNİN ETİK İKLİM VE ÖRGÜTSEL KİMLİK ALGILARI ARASINDAKİ İLİŞKİDE ÖRGÜTSEL ÖĞRENME VE ÖRGÜTSEL SİNİZMİN ÇOKLU ARACILIK ROLÜ

Abstract

Bu araştırmanın amacı, liselerde görev yapan öğretmenlerin etik iklim, örgütsel kimlik, örgütsel öğrenme ve örgütsel sinizm algıları arasındaki ilişkileri incelemek ve etik iklim ile örgütsel kimlik arasındaki ilişkide örgütsel öğrenme ile örgütsel sinizmin çoklu aracılık rollerini test etmektir. Araştırma, ilişkisel tarama modeline göre desenlenmiştir. Araştırmanın evrenini, 2022–2023 eğitim-öğretim yılında Erzurum ilindeki resmî liselerde görev yapan öğretmenler oluşturmaktadır. Kolay ulaşılabilir örnekleme yöntemiyle belirlenen örneklemde toplam 474 öğretmen yer almıştır. Veriler Etik İklim Ölçeği, Örgütsel Kimlik Ölçeği, Örgütsel Öğrenme Ölçeği, Örgütsel Sinizm Ölçeği ve Kişisel Bilgi Formu aracılığıyla toplanmıştır. Verilerin analizinde betimsel istatistikler, doğrulayıcı faktör analizi, t testi, tek yönlü ANOVA, Pearson korelasyon analizi ve yapısal eşitlik modellemesi kullanılmıştır. Betimsel bulgular, öğretmenlerin örgütsel öğrenme algılarının yüksek düzeyde, etik iklim ve örgütsel kimlik algılarının orta düzeyde, örgütsel sinizm algılarının ise düşük düzeyde olduğunu göstermektedir. Örgütsel öğrenme ölçeğinin tüm alt boyutlarında algı düzeyinin yüksek olduğu; örgütsel sinizmin bilişsel boyutta orta, duyuşsal ve davranışsal boyutlarda düşük düzeyde seyrettiği belirlenmiştir. t testi ve ANOVA sonuçları, etik iklim, örgütsel kimlik, örgütsel öğrenme ve örgütsel sinizm algılarının cinsiyet, medeni durum, yaş, hizmet yılı, okulda görev süresi ve okul türü değişkenlerine göre genel olarak anlamlı biçimde farklılaşmadığını göstermiştir. Korelasyon analizleri sonucunda, etik iklim ile örgütsel kimlik ve örgütsel öğrenme arasında pozitif ve anlamlı ilişkiler, etik iklim ile örgütsel sinizm arasında ise negatif ve anlamlı bir ilişki olduğu saptanmıştır. Ayrıca örgütsel öğrenme ile örgütsel kimlik arasında pozitif; örgütsel sinizm ile örgütsel kimlik ve örgütsel öğrenme arasında negatif yönlü anlamlı ilişkiler belirlenmiştir. Yapısal eşitlik modellemesi sonuçları, etik iklimin örgütsel öğrenme üzerinde pozitif, örgütsel sinizm üzerinde ise negatif yönde anlamlı etkilere sahip olduğunu ortaya koymuştur. Etik iklimin örgütsel kimliği doğrudan ve anlamlı biçimde yordadığı da belirlenmiştir. Aracılık analizleri sonucunda, örgütsel öğrenmenin etik iklim ile örgütsel kimlik arasındaki ilişkide anlamlı bir kısmi aracılık rolü üstlendiği tespit edilmiştir. Buna karşın, örgütsel sinizmin etik iklim ile örgütsel kimlik arasındaki ilişkide aracılık etkisinin istatistiksel olarak anlamlı olmadığı görülmüştür. Örgütsel sinizm, etik iklim ile negatif yönde ilişkili olmasına karşın, etik iklim ile örgütsel kimlik arasındaki ilişkide aracı bir mekanizma oluşturmamaktadır. Araştırma bulguları genel olarak değerlendirildiğinde, etik değerlere dayalı bir okul ikliminin öğretmenlerin örgütsel kimlik algılarını doğrudan güçlendirdiği ve örgütsel öğrenme süreçlerini destekleyerek bu etkiyi dolaylı olarak artırdığı anlaşılmaktadır. Örgütsel sinizm ise etik iklimle ters yönlü ilişki göstermesine rağmen, örgütsel kimlik üzerinde aracılık rolü üstlenmemektedir. Bu sonuçlar, okul yöneticilerinin etik iklimi ve örgütsel öğrenme kültürünü birlikte ele almasının, öğretmenlerin örgütsel kimlik algılarını güçlendirmede kritik bir rol oynayabileceğine işaret etmektedir. Anahtar Kelimeler: Etik İklim, Örgütsel Kimlik, Örgütsel Öğrenme, Örgütsel Sinizm, Öğretmenler, Yapısal Eşitlik Modellemesi.

The purpose of this study is to examine the relationships among high school teachers' perceptions of ethical climate, organizational identity, organizational learning and organizational cynicism, and to test the multiple mediating roles of organizational learning and organizational cynicism in the relationship between ethical climate and organizational identity. The study was designed using a correlational survey model. The population of the research consisted of teachers working in public high schools in Erzurum province during the 2022–2023 academic year. The sample, determined through convenient sampling, included a total of 474 teachers. Data were collected using the Ethical Climate Scale, Organizational Identity Scale, Organizational Learning Scale, Organizational Cynicism Scale and a Personal Information Form. In the data analysis, descriptive statistics, confirmatory factor analysis, t test, one-way ANOVA, Pearson correlation analysis and Structural Equation Modeling were employed. Descriptive findings indicated that teachers' perceptions of organizational learning were at a high level, perceptions of ethical climate and organizational identity were at a moderate level, and perceptions of organizational cynicism were at a low level. It was found that all subdimensions of organizational learning were perceived at a high level, while organizational cynicism was perceived at a moderate level in the cognitive dimension and at a low level in the affective and behavioral dimensions. The results of t tests and ANOVA showed that teachers' perceptions of ethical climate, organizational identity, organizational learning and organizational cynicism generally did not differ significantly according to gender, marital status, age, years of service, tenure at the current school and school type. Correlation analyses revealed positive and significant relationships between ethical climate and both organizational identity and organizational learning, whereas a negative and significant relationship was found between ethical climate and organizational cynicism. In addition, organizational learning was positively related to organizational identity, while organizational cynicism was negatively related to both organizational identity and organizational learning. The results of Structural Equation Modeling showed that ethical climate had a positive and significant effect on organizational learning and a negative and significant effect on organizational cynicism. Moreover, ethical climate was found to directly and significantly predict organizational identity. Mediation analyses demonstrated that organizational learning played a significant partial mediating role in the relationship between ethical climate and organizational identity, whereas the mediating effect of organizational cynicism in this relationship was not found to be statistically significant. Although organizational cynicism was negatively related to ethical climate, it did not function as a mediating mechanism in the relationship between ethical climate and organizational identity. Overall, the findings indicate that an ethical school climate directly strengthens teachers' perceptions of organizational identity and indirectly enhances this effect by supporting organizational learning processes. Organizational cynicism, on the other hand, shows a negative association with ethical climate but does not assume a mediating role with respect to organizational identity. These results highlight the critical role of jointly addressing ethical climate and organizational learning culture in strengthening teachers' organizational identity. Keywords: Ethical Climate, Organizational Identity, Organizational Learning, Organizational Cynicism, Teachers, Structural Equation Modeling.