Yezîdîlik ve Yezîdîlikte Harrânî İzleri

Abstract

Yezîdîlik, İslam kaynaklarının çoğunda, XII. Yüzyılda yaşamış olan mutasavvıf şeyh Adî b. Müsâfir’i takip edenler tarafından kurulmuş ve Yezîd b. Muâviye’nin insanüstü bir varlık olduğu esasına dayanan İslam kaynaklı senkretik bir mezhep veya akım olarak tanımlanmaktadır. Bununla birlikte Yezîdîlik, isminin kaynağı, teşekkül süreci ve görüşlerinin menşei konusunda en çok tartışılan dini-sosyal gruplardan biridir. Senkretik bir yapı arz eden Yezîdîliğe, özellikle paganist ve politeist Mezopotamya dinlerinin etkisiyle oluşan Harrânîler, İran dinleri, Yahudilik, Hıristiyanlık ve İslam’ın tesir ettiği, kaynaklarda ifade edilmektedir. Birçok kaynakta bu dinlerin Yezîdîliğe tesir ettiği bildirilmekte, ancak bu dinlerin hangi noktalarda ve nasıl etki ettiği belirtilmemektedir. Bazı kaynaklarda ise sadece bu dinler hakkında tanıtıcı bilgi verilerek konu izah edilmeye çalışılmaktadır. Bu çalışmada Yezîdîliğe tesir eden dinlerin hangi noktalarda tesir ettiğini tespit etmenin, konunun kapsamını aşacağından dolayı, araştırmanın Harrânîler ile sınırlandırılması uygun görülmüştür. Harrânîlerin Yezîdîkteki izleri ve tesirleri ortaya konarken de benzerliklerden hareket edilerek yorumlanmaya çalışılmıştır. Böylece Yezîdîlikteki bazı inanç ve uygulamaların tarihi arka planına az da olsa ışık tutması amaçlanmıştır.