GÜMÜŞHANE İL MERKEZİNDE EVDE YAŞAYAN YAŞLILARDA YETİ YİTİMİ VE ALEKSİTİMİ

Abstract

Yaşlılık döneminde yeti yitimi ve aleksitimi kişilerin sağlık ve sosyal durumlarına etkili olabilen önemli kavramlardır. Bu çalışmada Gümüşhane İl Merkezinde evde yaşayan yaşlıların yeti yitimi ve aleksitimi özelliklerinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Kesitsel tipte olan bu araştırma, Gümüşhane İl Merkezinde bulunan 14 aile hekimliği birimine kayıtlı nüfustan sistematik örnekleme ile seçilen 450 yaşlının (65 yaş ve üzeri) 437'sine ulaşılarak yapılmıştır. Örnekleme alınan yaşlılara içerisinde Kısa Yeti yitimi Anketi (KYA) ve Toronto Aleksitimi Ölçeği-20 (TAÖ-20)'ninde yer aldığı bir anket yüz yüze görüşme ile uygulanmıştır. Sonuçlar istatistik paket programı kullanılarak değerlendirilmiştir. Araştırma kapsamına alınan yaşlıların yaş ortalaması 74.32±7.15 olup, %63.4'ü kadın, %36.6'sı erkektir. Yaşlıların KYA puan ortalaması 10.25±5.03, TAÖ-20 puan ortalaması ise 49.28±9.58'dir. Yaşlıların %86'sında çeşitli derecelerde yeti yitimi saptanmıştır. Kadın olmanın, dul/boşanmış olmanın, düşük eğitim düzeyine sahip olmanın, herhangi bir ruhsal sorun yaşamanın, mobilizasyonda kısıtlılık artışının, egzersiz yapmamanın, genel-fiziksel-zihinsel-duygusal ve sosyal sağlık düzeylerinde kötü sağlık algısına sahip olmanın hem KYA, hem de TAÖ-20 puan ortalamasını arttırdığı saptanmıştır (p<0.05). Hayatı boyunca herhangi bir şiddet türüne maruz kalmış olanların şiddet görmeyenlere, aile içinde kendini ifade edemeyenlerin ya da kısmen ifade edenlerin böyle bir sorun yaşamayanlara göre aleksitimi toplam puanları daha yüksek bulunmuştur (p<0.05). KYA ile TAÖ-20, TAÖ-1 ve TAÖ-2 puanları arasında pozitif yönlü zayıf korelasyon belirlenmiştir (p=0.000). Sonuç olarak; araştırmadaki yaşlıların yeti yitimi puanı ölçek ortalamasına yakın, aleksitimi puanı ise ölçek ortalamasının altında olarak değerlendirilmiştir. Yaşlılarda yeti yitimi ve aleksitimiyi etkileyen faktörlere yönelik iyileştirici yönde çalışmalar planlanmalı ve uygulanmalıdır. Anahtar Kelimeler: Yaşlılık, Yeti yitimi, Aleksitimia

Disability and Alexithymia in Elderly People Living at Home in The Center of Gümüşhane Disability and alexithymia in old age are the significant concepts that can affect the health conditions and social lives of people. The aim of this study is to evaluate the characteristics of disability and alexithymia that the elderly, living in Gümüşhane city centre, suffer from. This cross-sectional study is made by reaching 437 of 450 elderly people (65 and above) registered to 14 family practice units located in Gümüşhane city centre, selected by systematic sampling. Sampling was performed with a questionnaire, involving Questionare Brief Disability (BDQ) and the Toronto Alexithymia Scale-20 (TAS-20), in face to face interviews. Results were evaluated using a statistical sofware program. The average age of the elderly enrolled in the study is 74.32±7.15, of which 63.4% are female and 36.6 % are male. While the avarage score of BDQ of elderly is 10.25±5.03, their TAS-20 average score is 49.28±9.58. A different range of grades of disability was determined with 86% of the elderly. It was determined that being a woman, widowed/divorced, having a low level of education, having any kind of mental problems, increase in the constraint in mobilization, lack of exercise, having a poor health of perception regarding general-physical-mental-emotional and social health levels boost the average scores of both BDQ and TAS-20 (p<0.05). The total alexithymia scores of those who have been exposed to any kind of violence throughout their lives and those who cannot express themselves or partly able to do this within the family were higher than the scores of those who were not exposed to violence and those who have no problems in expressing themselves. A weak positive correlation was determined between BDQ and TAS-20, TAS-1 and TAS-2 scores (p=0.000). In conclusion, while the disability score of the elderly in the study was close to the scale average, the alexithymia scores were below the scale average. Rehabilitive studies aimed at the factors that affect the disability and alexithymia in the elderly should be planned and implemented. Key Words: Old age, Disability, Alexithymia