YAZINSAL ESERLERDE İKİLEMELER VE ÇEVİRİLERİ

Abstract

İkilemeler, en az iki sözcükten oluşan anlamlı söz öbekleridir ve anlamı güçlendirmek, pekiştirmek ve anlama kesinlik katmak gibi işlevlere sahiptirler. Bir ikilemenin ifadeye kattığı anlamın, içinde kullanıldığı bağlama göre değerlendirilmesi gerekmektedir. İkilemeler; tedirginlik (örn. bir aşağı bir yukarı yürümek), belirsizlik (örn. aşağı yukarı) gibi çağrışımlar da sağlamaktadırlar. Dolayısıyla kültüre özgü bu dilsel zenginliklerin; anlam, etki, işlev gibi farklı yönleriyle değerlendirilerek hedef dilde en iyi yansıtılacak şekilde, diğer bir ifadeyle ‘eşdeğer’ çevrilmesi beklenmektedir. Bu çalışmada, özgün dili Almanca olan yazınsal bir eser ve eserin üç farklı çevirisinde ikilemeler ele alınmıştır. Kaynak metin ikilemeleri, çevirileriyle karşılaştırılarak eşdeğerlik kapsamında değerlendirilmiş, anlamı, kullanımı ve işlevleri arasında örtüşme olup olmadığı tespit edilmiştir. Eşdeğerliğin bulunmadığı durumlarda kullanılmış olan çeviri yaklaşımları araştırılmıştır. Araştırmanın sonucunda, kaynak metindeki ikilemelerin hedef dile çoğunlukla yine bir ikilemeyle aktarıldığı ve çevirilerde anlamsal eşdeğerliğin sağlandığı, çevirilerdeki ikilemelerin bağlama uygun ikilemeler olduğu, kaynak metindeki ikilemelerle işlevsel eşdeğerlikte oldukları görülmektedir. Eşdeğerliğin olmadığı durumlarda ise anlama göre çeviri yapılmaktadır, kimi zaman ise atlama yapılmaktadır.

Binomial pairs are meaningful phrases made up of at least two words, and have functions such as amplifying and intensifying the meaning, and adding certainty to the meaning. The meaning that a binomial pair adds to the expression needs to be evaluated according to the context in which it is used. Binomial pairs also provide connotations such as uneasiness (e.g. walking up and down) and uncertainty (e.g. more or less). Therefore, it is expected that these culture-specific linguistic resources will be evaluated in terms of different aspects such as meaning, effect and function, and translated in the target language in a way that is best reflected, in other words ‘equivalent’. In this study, a literary work whose original language is German and three different translations of the work are discussed with regard to binomial pairs. Binomial pairs in the source text were compared with their translations and evaluated within the scope of equivalence, and it was determined whether there was an overlap between their meaning, usage and functions. Translation approaches used in cases where there is no equivalence were investigated. The findings revealed that the binomial pairs in the source text were mostly transferred to the target language with binomial pairs and semantic equivalence is provided in the translations. Furthermore, it was found that the binomial pairs in the translations are context-appropriate and functionally equivalent to the binomial pairs in the source text. In cases where there is no equivalence, translation is made according to the meaning, and sometimes it is omitted.