Modern Kurumların Doğası Üzerine Eleştirel Yaklaşım

Abstract

Modern kurumlar, bir bütün olarak toplumsal yaşamı giderek kendine bağımlı hale getiriyorlar. Siyasi, yönetsel, iktisadi, eğitim, sağlık, güvenlik, eğlence, boş zaman vb. sayısız kurum, kendi içinde oldukça akılcı, biçimsel ve etkin bir işleyim düzeneği kurmuştur. Bu kurumlar, oldukça merkezi ve o ölçüde de güçlü yapılar haline gelmişlerdir. Güçleri arttıkça da, birey ve toplum üzerindeki tasarrufları, iktidarları ve düzenleme kabiliyetleri artmıştır. Bu durum, toplum üzerinde baskılanma duygusu, özgürlük yitimi, anlam kaybı, stres, depresyon vb. psikolojik ve sosyal sorunlar doğurmaktadır. Bundan dolayı, pek çok sosyal bilimci günümüz toplumunu, demir kafes, hapishane, tımarhane, fabrika, McDonalds restoran, gözetleme kulesi vb. metaforlar kullanarak tanımlıyorlar. Söz konusu akılcı kurumların topluma yaydıkları negatif etkiler, çoğu toplumbilimciyi eleştirel bir yaklaşım geliştirmeye itmiştir. Bu yazıda değişik türden kurumsal yapıların çevreye yaydıkları patolojik etkilere, sosyal teoride iz bırakmış bazı teorisyenlerden yola çıkarak açıklık getirilmeye çalışılmaktadır.