KIRSAL KERPİÇ MİMARİSİ ÜZERİNE DEĞERLENDİRME VE KORUMA ÖNERİLERİ: ELÂZIĞ/ÖRENÇAY ÖRNEĞİ

Abstract

Kırsal mimari, yerel kimliğin korunmasında ve kültürel mirasın gelecek kuşaklara aktarılmasında önemli bir rol oynamaktadır. Bölgesel malzeme kullanımı, yapı teknikleri ve bölge halkının yaşam biçimini yansıtan mekânsal düzenlemeler kırsal mimarinin özgün karakterini oluşturur. Ancak günümüz şartlarında kırsal mimari alanları yok olma tehlikesi ile karşı karşıya kalmaktadır. Yaşam şartlarının değişmesi, kentsel alanlara yapılan göçler ve doğal afetler gibi birçok etkenin sebebiyet verdiği yok olma tehlikesi Elâzığ ili Örençay Köyünde de kendini göstermektedir. Bu çalışma, Elâzığ ili Örençay Köyü örneği üzerinden geleneksel kerpiç kırsal mimarinin mimari, kültürel ve yapısal özelliklerini değerlendirmeyi; korunması ve yeniden işlevlendirilmesine yönelik öneriler sunmaktadır. Örençay Köyü'nde gerçekleştirilen alan araştırması kapsamında bulunan mevcut konut yapısıyla birlikte bu alanın zamanla geçirdiği değişim incelenmiş, yapım teknikleri, yerleşim dokusu ve işlevsel dönüşümler analiz edilmiş, mevcut dokulardaki yok olma tehlikesi irdelenmiş ve sorunlar tespit edilerek belgelenmiştir. Elde edilen bulgular, geleneksel kerpiç yapıların fiziksel bozulmalarının ve kültürel kopuşlarının giderek arttığını ortaya koymaktadır. Bu doğrultuda, önerilen koruma stratejileri arasında özgün yapı dokusunun korunarak yeniden işlevlendirilmesi, katılımcı planlama, sürdürülebilir kullanım ve arkeopark modeli gibi yenilikçi yaklaşımlar yer almaktadır. Yapılan çalışmalar doğrultusunda, yerleşimdeki geleneksel dokunun korunmasına ilişkin mevcut sorunlar belirlenmiş ve bu doğrultuda koruma önerileri geliştirilmiştir.

Rural architecture plays a significant role in preserving local identity and transmitting cultural heritage to future generations. The use of regional materials, building materials, and settlement arrangements that transform regional lifestyles constitute the unique characteristics of rural architecture. However, in today's climate, rural architecture is facing the threat of extinction in these areas. This threat, attributed to numerous factors such as changes in living conditions, migration from deforested areas, and natural disasters, is also evident in Elazığ and Örençay Village. This study evaluates the architectural, cultural, and structural characteristics of traditional adobe rural architecture, using the example of Örençay Village in Elazığ Province, and offers suggestions for its preservation and reuse. The field research conducted in Örençay Village examines the existing housing structure and its evolution over time. Construction techniques, settlement patterns, and functional transformations are analyzed. The threat of extinction in existing structures is examined, and problems are identified and documented. The findings reveal that the physical deterioration and cultural dislocation of traditional adobe structures are increasing. In this regard, proposed conservation strategies include innovative approaches such as preserving and repurposing the original building fabric, participatory planning, sustainable use, and the archaeological park model. Studies have identified existing challenges related to the preservation of the settlement's traditional fabric, and conservation recommendations have been developed accordingly.