Azmizâde Hâletî Dîvânı'nda ümit, arzu, emel kavramlarının benzetmeleri

Abstract

Türk edebiyatı içerisinde yaklaşık altı yüz yıllık bir süreyi kapsayan klasik Türk edebiyatı oluşturduğu geleneği ile farklı bir özellik arz etmektedir. Klasik Türk edebiyatı, kullandığı dil malzemeleri, kurguları, şekil ve içerik yönleriyle bir ortak kabuller edebiyatıdır. Önemli bir nesir tarafı olmakla birlikte klasik Türk edebiyatı daha çok nazım/şiir yönüyle ön plana çıkmaktadır. Klasik Türk şairleri bu şiirin genel geçer kurallarını baştan kabul ederek şiir söylemişlerdir. Geleneğin çizdiği bu sınırlar içerisinde şairler kendi yetenek ve ustalıklarını ortaya koymaya çalışmışlardır. Klasik Türk şairleri, çizilen bu şekil ve içerik sınırları içinde şiirlerini ortaya koymaya çalışırken ustalıklarını göstererek farklı olmayı başarabilmişlerdir. İşte bu şairlerden birisi de klasik Türk şiirinde rubai nazım şekliyle tanınan Hâletî'dir. Belki de klasik şiirin bütüncüllüğü içinde şairleri bireysel olarak farklı kılan husus, onların bazı kelime ve kavramları kendi his ve hayal dünyalarında yeniden kurgulamalarında ortaya çıkmaktadır. Özellikle soyut kavramların bireysel olarak diğer şairlerden farklı benzeşimler ile kurgulanması önem arz etmektedir. Bu çalışmada ümit, arzu ve emel soyut kavramlarının hangi somut göstergeler üzerinden kurgulandığını tespit etmek Hâletî'nin bireysel orijinalliğini ortaya koyacaktır. Anahtar Kelimeler: Divan, Hâletî, Ümit, Arzu, Emel, Benzetme.

Within Turkish literature, classical Turkish literature, spanning approximately six hundred years, stands out with its unique tradition. Classical Turkish literature is a literature of shared conventions in terms of its linguistic materials, structures, form, and content. While it has a significant prose component, classical Turkish literature is primarily known for its verse/poetry. Classical Turkish poets essentially accepted the general rules of this poetry from the outset. Within the boundaries drawn by tradition, poets strived to showcase their talent and mastery. While attempting to create their poems within these defined formal and thematic limits, classical Turkish poets managed to distinguish themselves through their skill. One such poet is Hâletî, known in classical Turkish poetry for his rubai form. Perhaps what distinguishes poets individually within the totality of classical poetry lies in their reinterpretation of certain words and concepts within their own emotional and imaginative worlds. It is particularly important that abstract concepts are constructed individually through analogies that differ from those of other poets. In this study, identifying the concrete indicators through which the abstract concepts of hope, desire, and aspiration are constructed will reveal Hâletî's individual originality. Keywords: Divan, Haleti, Hope, Desire, Aspiration, Comparison.