KRONİK ŞİZOFREN HASTALARDA HALOPERİDOL, KETİYAPİN, OLANZAPİN VE RİSPERİDONUN ETKİNLİKLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI

Abstract

I. ÖZET.Giriş: Antipsikotikler şizofreni ve diğer psikotik bozukluklar başta olmak üzere, özellikle son yıllardaki çoklu tedavi yaklaşımlarının da etkisiyle pek çok psikiyatrik bozuklukta yaygın olarak kullanılan ilaçlardır. Atipik antipsikotikler, ülkemizde özellikle son yıllarda kullanılmaya başlanan ve tipik antipsikotiklerle karşılaştırıldığında etkinlikleri konusu daha az çalışılmış ilaçlardır. Bu nedenle, bu çalışmada, kliniğimizde en sık kullanılan atipik antipsikotüklerin, birincil endikasyonları olan şizofrenideki etkinliklerinin, bu bozuklukta referans antipsikotik olarak kabul edilen haloperidolle karşılaştırılması amaçlanmıştır. Metod: Çalışma süresince Fırat Üniversitesi Fırat Tıp Merkezi Psikiyatri kliniği ve polikliniğine başvuran ve yatarak ya da ayaktan tedavi gören, DSM-IV tanı ölçütlerine göre şizofreni tanısı almış hastalardan, çalışma ölçütlerine uyan 60' ı olanzapin, ketiapin, risperidon ve haloperidol alacak şekilde 15'erfi gruplara bölünerek çalışmaya dahil edilmiştir. Sosyodemografik ve klinik bilgi formu uygulanan hastaların tedaviye yanıtlarım değerlendirmek amacıyla; Kısa Psikiyatrik Değerlendirme Ölçeği (KPDÖ), Pozitif Belirtileri Değerlendirme Ölçeği (PBDÖ), Negatif Belirtileri Değerlendirme Ölçeği (NBDÖ), Klinik Global İzlenim-Hastalığın Şiddeti Ölçeği (KGİ-Ş) klinik ölçekleri kullanılmıştır. Bulgular: Hem atipik antipsikotikler, hem de tipik antipsikotik haloperidol şizofreni tedavisinde önemli düzeyde antipsikotik etkinlik göstermektedir. Bununla birlikte negatif semptomlar üzerine etkinlikleri değerlendirildiğinde; olanzapin, ketiapin ve risperidon NBDÖ skorları üzerinde haloperidole göre daha belirgin düşmeye yol açmışlardır. Ketiapin ve olanzapin gruplarında yan etki nedeniyle çalışmadan ayrılan hasta bulunmazken; risperidon grubunda iki hasta (birisi 2. hafta ve birisi de 6. hafta görüşmesini takiben) ve haloperidol grubunda üç hasta (ikisi 2. hafta ve birisi 8. hafta görüşmesini takiben) yan etkiler nedeniyle çalışmadan ayrılmışlardır. Temel değerlendirme ölçekleri olan NBDÖ, PBDÖ ve KPDÖ ile de belirlendiği şekilde başlangıca göre istatistiksel olarak anlamlı skor azalmaları haloperidol ve olanzapin gruplarında ikinci görüşmeden itibaren başlarken; ketiapin ve risperidonda 4. haftadan sonra ortaya çıkmıştır. Depresif semptomları değerlendiren özgül bir ölçek kullanılmamakla birlikte KPDÖ alt başlığındaki depresyonla ilişkili sora skorları, başlangıç ve son değerlendirme arasındaki farklılıklar esas alındığında ketiapin ve risperidonda anlamlı olarak daha belirgin düşme göstermiştir.Sonuç: Ketiapin, olanzapin, risperidon ve haloperidolün kronik şizofren hastalarda temel olarak etkinlik ve tolerabilite profillerinin değerlendirildiği bu çalışmada hem atipik grup ilaçların hem de haloperidolün şizofrenide etkin olduğunu, atipiklerin negatif semptomlar üzerinde yararlılıklarının daha belirgin olduğunu, ve olanzapin ve ketiapinin daha iyi tolere edilebildiğini ortaya koymuştur. Hasta sayısının azlığı çalışmayı kısıtlayan önemli bir etkendir. Daha geniş örneklemle yapılacak ve çalışma süresinin çok daha uzun tutulduğu çalışmalar daha aydınlatıcı bilgiler sunacaktır. Anahtar kelimeler: Ketiapin, risperidon, olanzapin, haloperidol, atipik antipsikotik, tipik antipsikotik, şizofreni